Wpływanie na wynik lub przebieg meczu, po angielsku match-fixing, większości osób kojarzy się z ustalonym wynikiem dużego spotkania. W rzeczywistości przepisy sportowe i konwencje międzynarodowe sięgają znacznie dalej. Dotyczą zawodników, sędziów i działaczy, sportów drużynowych i indywidualnych oraz zawodów od najwyższej ligi po rozgrywki regionalne i juniorskie. Kto wie, co kryje się pod pojęciem ustawiania meczów, w porę zareaguje właściwie.
Jak przepisy definiują match-fixing
Konwencja Rady Europy w sprawie manipulowania zawodami sportowymi (konwencja z Macolin) i Kodeks Ruchu Olimpijskiego w sprawie zapobiegania manipulowaniu zawodami z 2022 r. posługują się tą samą definicją. Manipulacją jest umyślne porozumienie, działanie lub zaniechanie, którego celem jest niewłaściwa zmiana wyniku lub przebiegu zawodów sportowych, usunięcie z nich nieprzewidywalności i uzyskanie w ten sposób nienależnej korzyści dla siebie lub dla innych.
Z tej definicji wynikają cztery rzeczy, które warto znać:
- Nie chodzi tylko o wynik. Przepisy mówią o wyniku i o przebiegu meczu. Manipulacją jest także celowo otrzymana żółta kartka, celowo sprokurowany rzut karny, umyślnie przegrany gem lub set albo faul techniczny w koszykówce w umówionej minucie.
- Nie chodzi tylko o zakłady. Konwencja wprost obejmuje również manipulację bez zakładów, na przykład dla awansu, utrzymania się w lidze albo korzystniejszego losowania. Kodeks Ruchu Olimpijskiego za korzyść uznaje także korzyść sportową. W polskiej piłce nożnej Regulamin Dyscyplinarny Polskiego Związku Piłki Nożnej (PZPN) karze korupcję również wtedy, gdy żadnych zakładów nie ma (art. 79).
- Wystarczy propozycja. Naruszeniem przepisów jest już zaoferowanie, żądanie lub przyjęcie korzyści za wpłynięcie na mecz. Według kodeksu nie ma znaczenia, czy mecz rzeczywiście się zmienił, czy pieniądze dotarły i jak zakończył się zakład. Także ustawa z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie uznaje za przestępstwo już samą obietnicę korzyści, a wynik nie musi się zmienić.
- Dotyczy także sędziów. Konwencja i kodeks zaliczają sędziów do osób funkcyjnych zawodów; według kodeksu mają oni takie same obowiązki jak zawodnicy.
Co w praktyce się ustawia
Dane z monitoringu zakładów pokazują, że w podejrzanych meczach tylko wyjątkowo chodzi o sam wynik końcowy. Według raportu rocznego firmy Sportradar za 2025 r. jedynie około 10% podejrzanych meczów piłkarskich dotyczyło wyniku końcowego. Częściej chodziło o łączone scenariusze wyniku (41%) albo o liczbę bramek (26%), rzadziej o różnicę bramek lub o pojedyncze zdarzenia w meczu. Wynik meczu wcale nie musi się zmienić: wystarczy bramka w określonej części meczu albo jedna kartka.
W sportach indywidualnych chodzi o gem, set, cały mecz tenisowy albo frejm w snookerze. W turniejach objętych programem antykorupcyjnym tenisa (Tennis Anti-Corruption Program) przepisy są tak surowe, że za naruszenie uznają nawet celowe opóźnianie lub zmienianie wprowadzanego przez sędziego wyniku, bo na podstawie wyniku na żywo powstają rynki zakładów.
Dlaczego pośrednicy interesują się niższymi ligami
Raport Europolu z 2020 r. opisuje, dlaczego niższe ligi są podatne na manipulację: zawodnicy zarabiają mało, na mecze przychodzi niewielu widzów, media rzadko o nich piszą i często brakuje nagrania wideo. Na rynkach zakładów te mecze są jednak dostępne podobnie jak mecze wyższych lig. Według raportu Biura Narodów Zjednoczonych do spraw Narkotyków i Przestępczości (UNODC) z 2021 r. rynek na mniejsze mecze często powstaje tylko dzięki osobom zbierającym dane, które przesyłają przebieg meczu prosto ze stadionu.
Niższa liga nie zawsze oznacza jednak większe ryzyko. Według tego samego raportu firmy Sportradar w 2025 r. na dwie najwyższe ligi krajowe przypadło 57% wszystkich podejrzanych meczów piłkarskich. W tenisie z kolei raport roczny agencji do spraw integralności tenisa ITIA za 2024 r. wskazuje najwięcej alertów z turniejów najniższego poziomu zawodowego. Ryzyko różni się więc w zależności od sportu, kraju i roku.
W Polsce zakłady wzajemne można legalnie urządzać wyłącznie na podstawie zezwolenia, a według informacji Ministerstwa Finansów o realizacji ustawy o grach hazardowych przychody z zakładów wzajemnych wzrosły w 2023 r. o 11,7%. Według komunikatu PZPN z 8 listopada 2022 r. mecze Ekstraklasy i I ligi od wielu lat analizuje firma Sportradar, a od sezonu 2022/2023 także mecze II i III ligi oraz Centralnej Ligi Juniorów, jeśli przyjmuje się na nie zakłady. We wrześniu 2022 r. Rzecznik Dyscyplinarny PZPN przekazał organom ścigania informacje dotyczące 11 meczów. Takie przekazanie informacji także nie jest jeszcze dowodem.
Sport drużynowy i indywidualny: kto jest celem
W sportach drużynowych osoby ustawiające mecze skupiają się według Europolu na rolach, w których błąd nie wzbudzi podejrzeń. W piłce nożnej są to bramkarz, obrońcy i kapitan, a do pojedynczego zdarzenia, takiego jak kartka albo faul techniczny, wystarczy na ogół jeden zawodnik. Typowa propozycja brzmi więc niewinnie, na przykład „wystarczy żółta kartka w pierwszej połowie”, a zawodnik myśli, że nie zaszkodzi tym drużynie.
W sportach indywidualnych do ustawienia meczu wystarczy jeden zawodnik albo jeden sędzia, dlatego według Europolu są one dla pośredników jeszcze łatwiejszym celem. W tenisie, krykiecie i darcie według Europolu przybyło też propozycji składanych przez media społecznościowe. Z kolei sędzia w tenisie ma pod kontrolą wynik na żywo. Według raportu rocznego ITIA za 2025 r. więcej udowodnionych spraw dotyczyło zachowań, które nie uruchomiły alertu bukmacherskiego, niż spraw wykrytych dzięki alertom.
Jak wygląda propozycja i jak ją rozpoznać, opisuje strona Dla zawodników.
Co robić: cztery zasady dla wszystkich sportów
Przepisy poszczególnych sportów różnią się szczegółami, ale te cztery zasady chronią w każdym sporcie:
- Nie obstawiać meczów we własnym sporcie, także przez kolegę albo rodzinę. Niektóre związki zakazują więcej: na zawodowych turniejach tenisowych przepisy ITIA zakazują zakładów na jakikolwiek tenis, a FIFA na jakikolwiek mecz piłkarski. W Polsce Regulamin Dyscyplinarny PZPN zakazuje osobom, które mu podlegają, czyli między innymi zawodnikom, trenerom, sędziom i działaczom, udziału w zakładach bukmacherskich dotyczących jakichkolwiek meczów piłkarskich, w kraju i za granicą (art. 80¹). Kto wie o korupcji związanej z meczem i mimo to stawia na niego zakład, popełnia przestępstwo z ustawy o sporcie (art. 47). W zakładach bukmacherskich mogą w Polsce uczestniczyć wyłącznie osoby, które ukończyły 18 lat.
- Grać i sędziować z pełnym zaangażowaniem, przez cały mecz i w każdej jego części.
- Nie przekazywać informacji niedostępnych publicznie. Kontuzje, skład, taktyka czy nominacje nie są publiczne. Przepisy niektórych federacji, na przykład program antykorupcyjny ITIA w tenisie zawodowym, zakazują ich przekazywania także bez żadnej korzyści, jeśli mogą posłużyć do zakładów. W Polsce kto przekazuje wiedzę o korupcji, aby zakład postawił ktoś inny, popełnia przestępstwo (ustawa o sporcie, art. 47).
- Zgłaszać każdą propozycję od razu, jeszcze przed meczem, nawet jeśli została odrzucona. W piłce nożnej niezawiadomienie organu dyscyplinarnego o korupcji lub match-fixingu jest odrębnym przewinieniem dyscyplinarnym, za które grozi kara pieniężna i dyskwalifikacja na co najmniej 3 miesiące (Regulamin Dyscyplinarny PZPN, art. 80⁴). Kodeks karny ani ustawa o sporcie nie przewidują kary za samo niezawiadomienie, ale każdy, kto dowie się o korupcji w sporcie, ma społeczny obowiązek zawiadomić prokuratora lub policję (Kodeks postępowania karnego, art. 304 § 1). Regulamin PZPN nie określa terminu zgłoszenia, dlatego najlepiej zrobić to od razu.
Gdzie zgłosić
Zgłoszenie należy skierować bezpośrednio tam, gdzie wskazują zasady danego sportu; jeśli nie wiedzą Państwo, dokąd się zwrócić, można powiedzieć o tym także trenerowi, ale nie należy na tym poprzestawać. W piłce nożnej propozycję lub podejrzenie należy zgłosić Rzecznikowi Dyscyplinarnemu PZPN; jego adres e-mail podaje strona kontaktowa PZPN. PZPN nie podaje osobnego kanału do anonimowych zgłoszeń; poufnie i anonimowo podejrzenie ustawiania meczów można zgłosić przez UEFA Integrity Line. W tenisie zawodowym, czyli w turniejach ITF, ATP i WTA, zgłoszenia przyjmuje ITIA przez poufny formularz na swojej stronie kontaktowej. W pozostałych sportach, a także w tenisie poza turniejami ITF, ATP i WTA, podejrzenie można zgłosić swojemu związkowi sportowemu lub międzynarodowej federacji. Dokładne zasady swojego związku warto sprawdzić bezpośrednio w nim.
W Polsce korupcja w sporcie jest odrębnym przestępstwem z ustawy o sporcie (art. 46). Odpowiada ten, kto w związku z zawodami przyjmuje pieniądze lub inną korzyść, jej obietnicę albo sam jej żąda w zamian za nieuczciwe zachowanie, które może wpłynąć na wynik lub przebieg zawodów, a także ten, kto korzyść daje albo obiecuje. Przepisy te dotyczą zawodów organizowanych przez polski związek sportowy albo przez podmiot działający na podstawie umowy z tym związkiem lub z jego upoważnienia. Zawiadomienie o przestępstwie można złożyć na policji lub w prokuraturze, na piśmie albo ustnie do protokołu. Korupcję w sporcie wykrywa i ściga także Centralne Biuro Antykorupcyjne (CBA); zgłoszenie można przekazać przez całodobową linię CBA 800 808 808 albo przez formularz zgłoszenia korupcji. W razie gróźb należy od razu zawiadomić policję.
Przegląd miejsc zgłoszeń według sportów jest na stronie Gdzie zgłosić.
