Kodeks Ruchu Olimpijskiego w sprawie zapobiegania manipulowaniu zawodami (Olympic Movement Code on the Prevention of the Manipulation of Competitions) i przepisy większości międzynarodowych federacji sportowych mówią to samo: kto otrzyma propozycję wpłynięcia na wynik lub przebieg meczu, musi ją zgłosić. Kodeks z 2022 r. za naruszenie uznaje także sytuację, w której uczestnik nie zgłosi propozycji złożonej komuś innemu, choć o niej wiedział. Samo odrzucenie nie wystarcza. W Polsce obowiązek zgłoszenia, za którego niedopełnienie grozi kara, nakłada w piłce nożnej regulamin związku, a nie ustawa. Poniższe wskazówki dotyczą zawodników, sędziów i działaczy w Polsce.
Kiedy zgłaszać
Od razu, jeszcze przed meczem. Kodeks Ruchu Olimpijskiego mówi o „pierwszej możliwej okazji”, FIFA o zgłoszeniu „natychmiast”, a tenisowa agencja ITIA o zgłoszeniu „jak najszybciej”. Sztywny termin mają dart i snooker: najwyżej 24 godziny, a w darcie zawsze przed rozpoczęciem meczu, którego sprawa dotyczy, jeśli nastąpi ono wcześniej. Komisja ds. uczciwości e-sportu ESIC oczekuje zgłoszenia najpóźniej przed meczem. Międzynarodowa Rada Krykieta ICC wprost stwierdza, że zgłoszenie dopiero po meczu jest zawsze spóźnione. Kto później dowie się czegoś nowego, według zasad ITIA dla turniejów zawodowych musi zgłosić także to. Regulamin Dyscyplinarny Polskiego Związku Piłki Nożnej (PZPN) nie określa terminu zgłoszenia, ale i w piłce nożnej najlepiej zgłosić sprawę od razu.
Zgłoszenie to nie formalność. W piłce nożnej według Kodeksu Dyscyplinarnego FIFA (FIFA Disciplinary Code, 2025) za niezgłoszenie propozycji grozi dyskwalifikacja na co najmniej 2 lata i kara pieniężna co najmniej 15 000 CHF. W Polsce kto nie zawiadomi organu dyscyplinarnego o korupcji, match-fixingu lub innym wpływaniu na wynik zawodów, podlega karze pieniężnej i dyskwalifikacji na co najmniej 3 miesiące (Regulamin Dyscyplinarny PZPN, art. 80⁴, tekst jednolity ze stycznia 2026 r.). To kara dyscyplinarna związku, nie kara z ustawy.
Co napisać w zgłoszeniu
Należy podawać fakty, nie przypuszczenia. Im dokładniejsze zgłoszenie, tym więcej może z nim zrobić osoba, która je rozpatruje:
- kto złożył propozycję (imię i nazwisko, pseudonim, profil, numer telefonu), ewentualnie za czyim pośrednictwem;
- kiedy i gdzie to było: osobiście, telefonicznie czy przez media społecznościowe;
- czego dokładnie chciał: wyniku, części meczu, kartki, gema, informacji o składzie;
- co oferował i w jaki sposób miał zapłacić;
- kto jeszcze o tym wie albo mógł otrzymać podobną propozycję.
Dwie przykładowe sytuacje
Tenisistka w turnieju ITF najniższej rangi dostaje wieczorem po pierwszej rundzie wiadomość od nieznanego profilu: propozycję pieniędzy w zamian za przegranie pierwszego seta w drugiej rundzie. Nie odpowiada, robi zrzut ekranu rozmowy, nie usuwa ani wiadomości, ani profilu i jeszcze tego wieczoru wysyła zgłoszenie do ITIA. Podaje, kiedy przyszła wiadomość, z jakiego profilu, czego dokładnie chciał nadawca i ile oferował. Drugą rundę gra na pełnych obrotach.
Sędzia klasy okręgowej po meczu dowiaduje się od kolegi, że przed spotkaniem zagadnął go znajomy i pytał, czy nie mógłby „trochę pomóc” gospodarzom. Kolega odmówił, ale nigdzie tego nie zgłosił. Sędzia przekonuje go, żeby to zgłosił, i jeszcze tego samego dnia sam zawiadamia Rzecznika Dyscyplinarnego PZPN. Regulamin PZPN karze za niezawiadomienie o zachowaniu noszącym znamiona korupcji lub match-fixingu, a nie tylko za przemilczenie propozycji, którą otrzymało się samemu.
Komu zgłosić w zależności od sportu
| Sport | Kanał |
|---|---|
| piłka nożna i futsal | Rzecznik Dyscyplinarny PZPN; adres e-mail rzecznika podaje strona kontaktowa PZPN. Tylko rzecznik może wszczynać i prowadzić postępowanie wyjaśniające w sprawach korupcji i nieuczciwych zakładów, na wszystkich poziomach rozgrywek (art. 127), i o każdym takim przypadku informuje UEFA. Na poziomie międzynarodowym UEFA Integrity Line, poufnie i anonimowo, oraz FIFA Reporting Portal z możliwością założenia anonimowej skrzynki. |
| tenis zawodowy (turnieje ITF, ATP i WTA) | International Tennis Integrity Agency (ITIA), poufny formularz dostępny ze strony kontaktowej, także anonimowo. |
| hokej na lodzie | Na poziomie międzynarodowym formularz IIHF, także bez podawania danych osobowych; strona oferuje też anonimowy czat przez SMS lub WhatsApp. |
| koszykówka | Na poziomie międzynarodowym FIBA, platforma zgłoszeń opisana na stronie FIBA o uczciwości; zgłoszenie może być imienne lub anonimowe. |
| piłka ręczna | W rozgrywkach europejskich Europejska Federacja Piłki Ręcznej (EHF), platforma zgłoszeń report.whistleb.com/ehf z pełną anonimowością; EHF nie podaje do niej bezpośredniego odnośnika i zaleca wpisać adres w przeglądarce ręcznie. |
| e-sport | Komisja ds. uczciwości e-sportu ESIC, formularz zgłoszenia; formularz ma pola na imię i nazwisko, e-mail i telefon. |
| siatkówka, żużel, tenis poza turniejami ITF, ATP i WTA, rozgrywki krajowe w hokeju, koszykówce i piłce ręcznej oraz inne sporty | Podejrzenie można zgłosić swojemu związkowi sportowemu lub międzynarodowej federacji. Dokładne zasady swojego związku warto sprawdzić bezpośrednio w nim. |
| wszystkie sporty | Gdy może chodzić o przestępstwo: policja, prokuratura lub Centralne Biuro Antykorupcyjne (CBA). Przy groźbach należy zawiadomić policję, a przy bezpośrednim zagrożeniu życia, zdrowia lub mienia od razu zadzwonić pod numer alarmowy 112. |
Gdy nie wiedzą Państwo, gdzie zgłosić, można powiedzieć o tym także trenerowi albo zarządowi klubu, ale nie należy na tym poprzestać: zgłoszenie musi trafić do związku albo do kanału zgłoszeń danego sportu. Rzecznik Dyscyplinarny PZPN apeluje, by zgłaszać każde podejrzenie co do uczciwości zawodów, również w meczach towarzyskich. Pełny przegląd jest na stronie Gdzie zgłosić.
Kiedy zwrócić się do policji
W Polsce korupcja w sporcie jest odrębnym przestępstwem: przepisy karne o niej zawiera ustawa z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie (art. 46, 47 i 48), dotycząca zawodów organizowanych przez polski związek sportowy albo przez podmiot działający na podstawie umowy z nim lub z jego upoważnienia. Przestępstwo popełnia także ten, kto pieniądze lub inną korzyść za nieuczciwe zachowanie, które może wpłynąć na wynik lub przebieg zawodów, tylko obiecuje, albo ten, kto sam takiej korzyści żąda. Przy podejrzeniu przestępstwa, a zawsze przy groźbach wobec Państwa lub rodziny, należy zwrócić się do policji, a przy bezpośrednim zagrożeniu od razu zadzwonić pod numer alarmowy 112.
W każdym sporcie można złożyć zawiadomienie o przestępstwie na policji lub w prokuraturze, na piśmie albo ustnie do protokołu. Korupcję w sporcie wykrywa i ściga także CBA: zgłoszenie można przekazać przez całodobową linię 800 808 808 albo przez formularz zgłoszenia korupcji na stronie CBA. Każdy, kto dowie się o przestępstwie ściganym z urzędu, ma społeczny obowiązek zawiadomić o tym prokuratora lub policję (Kodeks postępowania karnego, art. 304 § 1); dotyczy to także korupcji w sporcie. Kary za samo niezawiadomienie jednak nie ma: art. 240 Kodeksu karnego wymienia zamkniętą listę przestępstw, a przestępstw z ustawy o sporcie na niej nie ma. Kto zawiadamia o przestępstwie, wiedząc, że go nie popełniono, sam popełnia przestępstwo (Kodeks karny, art. 238).
Anonimowość i ochrona osoby zgłaszającej
PZPN nie podaje osobnego kanału do anonimowych zgłoszeń. Poufnie i anonimowo podejrzenie ustawiania meczów można zgłosić przez UEFA Integrity Line; anonimowe zgłoszenia przyjmują też ITIA, formularz IIHF oraz platformy FIBA i EHF. ITIA uprzedza, że osobie zgłaszającej anonimowo nie będzie mogła przekazywać dalszych informacji.
To, czy i w jakim zakresie przepisy chronią osobę zgłaszającą, zależy od sytuacji. Ustawa o ochronie sygnalistów chroni osoby, które zgłaszają uzyskane w związku z pracą informacje o naruszeniach prawa, między innymi dotyczących korupcji, w tym wolontariuszy i członków organów. Za działania odwetowe wobec sygnalisty grozi kara do 2 lat pozbawienia wolności. Klub, związek, Rzecznik Praw Obywatelskich i organy publiczne mogą przyjmować zgłoszenia anonimowe, ale nie muszą. Zgłoszenie zewnętrzne można złożyć Rzecznikowi Praw Obywatelskich lub właściwemu organowi publicznemu, także bez wcześniejszego zgłoszenia wewnętrznego. Zawodnik amator, który nie ma z klubem żadnej umowy, może nie być objęty tą ochroną; jej zakres w konkretnej sprawie najlepiej ocenić z prawnikiem.
Co dzieje się po zgłoszeniu
W piłce nożnej sprawę wyjaśnia Rzecznik Dyscyplinarny PZPN: po postępowaniu wyjaśniającym przedstawia akta organowi dyscyplinarnemu z wnioskiem o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego albo o odmowę jego wszczęcia (Regulamin Dyscyplinarny PZPN, art. 127 § 4). Osoba, która złożyła zawiadomienie o przestępstwie, powinna w ciągu 6 tygodni otrzymać informację, czy postępowanie wszczęto, czy odmówiono jego wszczęcia; jeśli jej nie otrzyma, może złożyć zażalenie do prokuratora nadrzędnego albo do prokuratora nadzorującego organ, któremu złożyła zawiadomienie (Kodeks postępowania karnego, art. 306 § 3). Na platformie EHF po wysłaniu zgłoszenia otrzymują Państwo identyfikator i hasło, a odpowiedź lub pytanie uzupełniające może przyjść w ciągu 14 dni. Postępowanie dyscyplinarne i karne toczą się odrębnie, a podejrzenie nie oznacza winy.
Jeśli już dali się Państwo w coś wciągnąć, należy to zgłosić od razu: według Kodeksu Ruchu Olimpijskiego istotna pomoc w dochodzeniu może złagodzić sankcję. W postępowaniu karnym ustawa o sporcie przewiduje bezkarność tylko dla tego, kto korzyść dał albo obiecał, gdy korzyść lub obietnicę przyjęto, a on sam zawiadomił organ powołany do ścigania przestępstw i ujawnił wszystkie istotne okoliczności, zanim organ ten się o przestępstwie dowiedział (art. 49). Tej bezkarności nie ma ten, kto korzyść przyjął albo jej żądał. Jak w porę rozpoznać propozycję, opisuje strona Dla zawodników.



