Przejdź do treści
Polska Część platformy responsiblo.com
Profilaktyka i sygnały ostrzegawcze Opublikowano 8 min czytania

Gdy sędziego zaczepi nieznajomy: co zrobić krok po kroku

Telefon z nieznanego numeru, wiadomość w mediach społecznościowych albo „przypadkowe” spotkanie przed hotelem: kontakt ze strony nieznajomego, za którym kryje się propozycja dla sędziego, następuje poza boiskiem i często tuż przed meczem. Wyjaśniamy, jak ją rozpoznać, co od razu powiedzieć i zrobić oraz komu ją zgłosić jeszcze przed rozpoczęciem meczu.

Na tej stronie
  1. Jak zwykle wygląda pierwszy kontakt
  2. Co zrobić od razu
  3. Gdzie zgłosić w zależności od sportu
  4. Dlaczego zgłoszenie ma znaczenie
  5. Czego nie robić
  6. Sport drużynowy i indywidualny

Sędziowie należą do najbardziej pożądanych celów osób, które chcą wpłynąć na wynik meczu. Biuro Narodów Zjednoczonych do spraw Narkotyków i Przestępczości (UNODC) w raporcie o korupcji w sporcie z 2021 r. wskazuje, że sędzia ma nieproporcjonalnie duży wpływ na przebieg meczu, a według tego samego raportu sieci przestępcze przekupują sędziów, zawodników i działaczy, wywierają na nich presję i im grożą. Pierwszy kontakt rzadko zaczyna się jednak od otwartej propozycji. Poniższe wskazówki dotyczą sędziów, sędziów asystentów, delegatów, obserwatorów i sędziów stolikowych we wszystkich sportach.

Jak zwykle wygląda pierwszy kontakt

Według raportu sytuacyjnego Europolu z 2020 r. kontakt nawiązuje zwykle pośrednik, którego znają obie strony, często były sportowiec; osoby ustawiające mecze same się nie ujawniają. Pierwszy kontakt może jednak wyjść także od zupełnie obcej osoby, od znajomego znajomego albo od kogoś z otoczenia klubu. Typowe formy pierwszego kontaktu:

  • Pytanie o nominację. „Gdzie sędziujesz w sobotę?” albo „Kto jedzie na derby?” Dopóki nominacja nie została opublikowana, jest to informacja niedostępna publicznie, a kto wcześniej wie, kto poprowadzi mecz, może zwrócić się do sędziego.
  • Propozycja „pomocy”. Lepsze mecze, awans, kontakt do osób, które wyznaczają obsadę sędziowską. Według ustawy o sporcie korzyścią może być nie tylko korzyść majątkowa, ale też osobista. Przestępstwem jest także podjęcie się pośrednictwa w ustaleniu określonego wyniku lub przebiegu zawodów w zamian za korzyść, gdy pośrednik powołuje się na swoje wpływy w polskim związku sportowym, także rzekome; grozi za to kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat (ustawa o sporcie, art. 48).
  • Prezent albo zaproszenie. Kolacja, zwrot kosztów podróży, bilety. Kodeks Ruchu Olimpijskiego w sprawie zapobiegania manipulowaniu zawodami za korzyść uznaje także prezenty.
  • Drobna prośba. Dłuższy doliczony czas, jedna kartka, „nie bądź zbyt surowy dla gospodarzy”. W tenisie prośba o opóźnienie wprowadzenia wyniku, bo na podstawie wyniku na żywo powstają rynki zakładów.
  • Kontakt w miejscu zawodów. UNODC opisuje przypadek z eliminacji mistrzostw świata, w którym do trenera zwrócił się przed hotelem „biznesmen”, a także osoby zatrzymane w hotelu zawodników podczas turnieju krykieta.

Co zrobić od razu

  1. Zakończyć rozmowę. Nie należy negocjować, dopytywać o szczegóły propozycji ani niczego obiecywać, nawet tego, że się Państwo zastanowią. Naruszeniem zasad jest już przyjęcie propozycji albo obietnica, że się ją spełni. Wystarczy: „Nie. Nie wchodzę w to i zgłoszę to.”
  2. Zapisać fakty, póki są świeże w pamięci: kiedy i gdzie doszło do kontaktu, jak ta osoba wyglądała lub jak się przedstawiła, numer telefonu albo profil, czego dokładnie chciała i co oferowała.
  3. Niczego nie usuwać. Wiadomości, historię połączeń i profile należy zachować. Według Kodeksu Ruchu Olimpijskiego usuwanie materiałów narusza obowiązek współpracy z dochodzeniem.
  4. Zgłosić sprawę jeszcze przed meczem. Kodeks Ruchu Olimpijskiego wymaga zgłoszenia przy pierwszej możliwej okazji, a Międzynarodowa Rada Krykieta ICC wprost stwierdza, że zgłoszenie dopiero po meczu jest zawsze spóźnione. Regulamin Dyscyplinarny Polskiego Związku Piłki Nożnej (PZPN) nie określa terminu, ale za zaniechanie zawiadomienia organu dyscyplinarnego o korupcji lub match-⁠fixingu przewiduje karę pieniężną i dyskwalifikację na co najmniej 3 miesiące (art. 80⁴, tekst jednolity ze stycznia 2026 r.). Regulamin obejmuje także sędziów, delegatów i obserwatorów.
  5. Powiedzieć o tym delegatowi albo osobom odpowiedzialnym za obsadę sędziowską, aby związek mógł zdecydować, czy poprowadzą Państwo mecz. Nie zastępuje to jednak zgłoszenia, w piłce nożnej Rzecznikowi Dyscyplinarnemu PZPN.
  6. Przy groźbach zawiadomić policję. Jeśli ktoś Państwu grozi albo czują się Państwo zagrożeni, należy zawiadomić policję, a przy bezpośrednim zagrożeniu życia, zdrowia lub mienia od razu zadzwonić pod całodobowy numer alarmowy 112.
  7. Pamiętać o prawie. W Polsce korupcja w sporcie jest odrębnym przestępstwem: przepisy karne o niej zawiera ustawa z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie (art. 46, 47 i 48). Przestępstwem jest już sama obietnica korzyści: ustawa nie wymaga, aby druga strona ją przyjęła. Kto otrzymał propozycję i ją odrzucił, nie popełnił przestępstwa. Przepisy karne ustawy dotyczą zawodów organizowanych przez polski związek sportowy albo przez podmiot, który działa na podstawie umowy z tym związkiem lub z jego upoważnienia; czy w konkretnej sprawie doszło do przestępstwa, ocenią prokuratura i sąd. Każdy, kto dowie się o przestępstwie ściganym z urzędu, ma społeczny obowiązek zawiadomić o tym prokuratora lub policję (Kodeks postępowania karnego, art. 304 § 1), ale za samo niezawiadomienie o korupcji w sporcie kary nie ma. Zawiadomienie organów ścigania nie wyklucza zgłoszenia w związku: obie drogi się uzupełniają.

Przykładowa sytuacja

Sędzia asystent przyjeżdża na mecz klasy okręgowej godzinę przed rozpoczęciem. Na parkingu zatrzymuje go mężczyzna, przedstawia się jako „przyjaciel klubu” i proponuje mu kopertę „na benzynę”, dodając, że gospodarze byliby wdzięczni, gdyby przy spalonych był „ostrożny”. Sędzia asystent koperty nie bierze, mówi, że w to nie wchodzi i to zgłosi, po czym odchodzi. W szatni od razu mówi o tym sędziemu głównemu i delegatowi, zapisuje godzinę i wygląd mężczyzny i jeszcze przed meczem zawiadamia Rzecznika Dyscyplinarnego PZPN. O tym, czy poprowadzi mecz, decyduje związek; sędzia asystent nie rozstrzyga tego sam.

Gdzie zgłosić w zależności od sportu

  • piłka nożna i futsal: Rzecznik Dyscyplinarny PZPN; adres e-⁠mail rzecznika podaje strona pzpn.pl/kontakt. Tylko rzecznik może wszczynać i prowadzić postępowanie wyjaśniające w sprawach korupcji i nieuczciwych zakładów, na wszystkich poziomach rozgrywek (art. 127). PZPN nie podaje osobnego kanału do anonimowych zgłoszeń; poufnie i anonimowo podejrzenie można zgłosić przez UEFA Integrity Line;
  • koszykówka: na poziomie międzynarodowym platforma zgłoszeń FIBA, także anonimowo; w rozgrywkach krajowych swój związek sportowy;
  • hokej na lodzie: na poziomie międzynarodowym formularz IIHF, także bez podawania danych osobowych; w rozgrywkach krajowych swój związek sportowy;
  • tenis: w turniejach ITF, ATP i WTA International Tennis Integrity Agency (ITIA), także anonimowo; poza tymi turniejami swój związek sportowy lub międzynarodowa federacja;
  • piłka ręczna: w rozgrywkach europejskich platforma zgłoszeń Europejskiej Federacji Piłki Ręcznej (EHF) z pełną anonimowością, w rozgrywkach krajowych swój związek sportowy;
  • pozostałe sporty: swój związek sportowy lub międzynarodowa federacja; dokładne zasady swojego związku warto sprawdzić bezpośrednio w nim;
  • wszystkie sporty, gdy może chodzić o przestępstwo: policja, prokuratura lub Centralne Biuro Antykorupcyjne (CBA), które przyjmuje zgłoszenia przez całodobową linię 800 808 808 i formularz na stronie cba.gov.pl.

Pełny przegląd z odnośnikami jest na stronie Gdzie zgłosić.

Dlaczego zgłoszenie ma znaczenie

Sędzia, który zgłosi kontakt, chroni siebie i innych. Związek dowiaduje się, kto kręci się wokół rozgrywek, i może ostrzec innych sędziów albo zmienić obsadę sędziowską. Kto milczy, ryzykuje, że o kontakcie opowie później ktoś inny albo że sprawa wyjdzie na jaw dzięki danym z rynków zakładów; wtedy pojawi się pytanie, dlaczego sędzia nic nie powiedział. W piłce nożnej regulamin PZPN karze za samo niezawiadomienie, także wtedy, gdy sędzia propozycję odrzucił i poprowadził mecz uczciwie; podobnie traktują milczenie Kodeks Ruchu Olimpijskiego i przepisy wielu międzynarodowych federacji.

Kanały zgłoszeń uwzględniają też obawy przed konsekwencjami. Anonimowe zgłoszenia przyjmują między innymi UEFA Integrity Line, ITIA, formularz IIHF oraz platformy FIBA i EHF. To, czy i w jakim zakresie przepisy chronią osobę zgłaszającą, zależy od sytuacji. Ustawa o ochronie sygnalistów chroni osoby, które zgłaszają uzyskane w związku z pracą informacje o naruszeniach prawa, między innymi dotyczących korupcji, na przykład osoby na umowach cywilnoprawnych i wolontariuszy. Sygnalista, który zgłosił naruszenie prawa anonimowo w zgłoszeniu wewnętrznym, Rzecznikowi Praw Obywatelskich albo organowi publicznemu, podlega ochronie przed działaniami odwetowymi, jeżeli jego tożsamość została potem ujawniona, a w chwili zgłoszenia miał uzasadnione podstawy sądzić, że informacja jest prawdziwa i dotyczy naruszenia prawa (ustawa o ochronie sygnalistów, art. 7 ust. 2).

Czego nie robić

  • Nie prowadzić własnego śledztwa. Nie należy próbować ustalać, kto stoi za propozycją. To zadanie organów dyscyplinarnych, policji, prokuratury i CBA.
  • Nie pisać o tym publicznie. Publiczne oskarżenie bez dowodów może skrzywdzić niewinnego, a na przykład FIFA karze za bezpodstawne oskarżenia. Kto zawiadamia o przestępstwie, wiedząc, że go nie popełniono, sam popełnia przestępstwo (Kodeks karny, art. 238).
  • Nie czekać, aż ta osoba odezwie się ponownie. Także jednorazowy kontakt trzeba zgłosić; obowiązek dotyczy samej propozycji, a nie dopiero jej spełnienia.
  • Nie przyjmować niczego „na później”. Odroczona nagroda albo prezent po meczu to ten sam problem co pieniądze przed meczem.

Sport drużynowy i indywidualny

W sporcie drużynowym celem jest sędzia główny, sędzia asystent, delegat lub komisarz, czyli każdy, kto decyduje o kartkach, rzutach karnych, spalonych albo o tym, co znajdzie się w sprawozdaniu. W sporcie indywidualnym, na przykład w tenisie, sędzia stołkowy jest często jedyną osobą, która wprowadza wynik. Dlatego program antykorupcyjny ITIA dla turniejów zawodowych (Tennis Anti-Corruption Program, 2026) wprost zabrania przyjmowania czegokolwiek za opóźnienie wprowadzenia wyniku lub jego zmianę, a sędziowie i inni członkowie personelu turnieju są nim co do zasady związani jeszcze przez dwa lata po ostatnim turnieju, na którym pracowali. Więcej o nominacjach, prezentach i kontaktach, które należy zgłosić, jest na stronie Dla sędziów.

Kurs zapobiegania ustawianiu meczów: osiem lekcji i 26 ćwiczeń. Ceny i pakiety →

Źródła

  1. 1.Regulamin Dyscyplinarny PZPN po zmianach styczeń 2026, Polski Związek Piłki Nożnej (PZPN) oficjalne
  2. 2.Kontakt, Polski Związek Piłki Nożnej (PZPN) oficjalne
  3. 3.Komunikat Rzecznika Dyscyplinarnego PZPN (20.01.2025), Polski Związek Piłki Nożnej (PZPN), 20 stycznia 2025 oficjalne
  4. 4.Ustawa o sporcie, tekst jednolity Dz. U. 2026 poz. 95, Sejm Rzeczypospolitej Polskiej (ELI) oficjalne
  5. 5.Kodeks postępowania karnego, tekst jednolity Dz. U. 2026 poz. 490, Sejm Rzeczypospolitej Polskiej (ELI) oficjalne
  6. 6.Kodeks karny, tekst jednolity Dz. U. 2026 poz. 1342, Sejm Rzeczypospolitej Polskiej (ELI) oficjalne
  7. 7.Ustawa o ochronie sygnalistów, Dz. U. 2024 poz. 928, Sejm Rzeczypospolitej Polskiej (ELI) oficjalne
  8. 8.Zgłoś korupcję, Centralne Biuro Antykorupcyjne (CBA) oficjalne
  9. 9.Numer 112 jest jednolitym numerem alarmowym obowiązującym na terenie całej UE, Policja oficjalne
  10. 10.Anti-match-⁠fixing, UEFA oficjalne
  11. 11.Contact, International Tennis Integrity Agency oficjalne
  12. 12.Tennis Anti-Corruption Program 2026, International Tennis Integrity Agency oficjalne
  13. 13.IIHF Incident Report, IIHF (platforma RealResponse) oficjalne
  14. 14.Integrity and Safeguarding, FIBA oficjalne
  15. 15.EHF Integrity reporting, EHF (platforma WhistleB) oficjalne

Ostatnia aktualizacja

Najczęściej zadawane pytania

Nieznajomy tylko pytał, gdzie sędziuję. Czy mam to zgłosić?

Jeśli nominacja nie jest jeszcze publiczna, tak, zwłaszcza gdy pyta ktoś z otoczenia klubu albo osoba nieznajoma. Dopóki związek jej nie opublikuje, jest to informacja niedostępna publicznie, a pytanie może być pierwszym krokiem do złożenia propozycji.

Kontakt nastąpił godzinę przed meczem. Czy mam poprowadzić mecz?

Należy od razu powiedzieć o tym delegatowi albo osobom odpowiedzialnym za obsadę sędziowską i jeszcze przed meczem zgłosić sprawę, w piłce nożnej Rzecznikowi Dyscyplinarnemu PZPN. O tym, czy poprowadzą Państwo mecz, decyduje związek.

Co zrobić, jeśli ta osoba mi grozi?

Nie odpowiadać, zakończyć kontakt i zawiadomić policję, a przy bezpośrednim zagrożeniu życia, zdrowia lub mienia od razu zadzwonić pod numer alarmowy 112. Potem należy zgłosić sprawę także w związku.

Czy muszę zgłosić także propozycję, którą od razu odrzuciłem?

W piłce nożnej tak: regulamin PZPN karze zaniechanie zawiadomienia organu dyscyplinarnego karą pieniężną i dyskwalifikacją na co najmniej 3 miesiące. Kodeks Ruchu Olimpijskiego i przepisy wielu federacji również wymagają zgłoszenia propozycji, także odrzuconej. W innych sportach zasady warto sprawdzić w swoim związku.

Kurs zapobiegania match-⁠fixingowi

Osiem krótkich lekcji i 26 ćwiczeń opartych na prawdziwych sytuacjach ze sportu. Zawodnicy, sędziowie i działacze uczą się rozpoznawać propozycję, odrzucać ją i zgłaszać.

Dla osób indywidualnych: 14 € za osobę, z VAT.