Sędziowie należą do najbardziej pożądanych celów osób, które chcą wpłynąć na wynik meczu. Biuro Narodów Zjednoczonych do spraw Narkotyków i Przestępczości (UNODC) w raporcie o korupcji w sporcie z 2021 r. wskazuje, że sędzia ma nieproporcjonalnie duży wpływ na przebieg meczu, a według tego samego raportu sieci przestępcze przekupują sędziów, zawodników i działaczy, wywierają na nich presję i im grożą. Pierwszy kontakt rzadko zaczyna się jednak od otwartej propozycji. Poniższe wskazówki dotyczą sędziów, sędziów asystentów, delegatów, obserwatorów i sędziów stolikowych we wszystkich sportach.
Jak zwykle wygląda pierwszy kontakt
Według raportu sytuacyjnego Europolu z 2020 r. kontakt nawiązuje zwykle pośrednik, którego znają obie strony, często były sportowiec; osoby ustawiające mecze same się nie ujawniają. Pierwszy kontakt może jednak wyjść także od zupełnie obcej osoby, od znajomego znajomego albo od kogoś z otoczenia klubu. Typowe formy pierwszego kontaktu:
- Pytanie o nominację. „Gdzie sędziujesz w sobotę?” albo „Kto jedzie na derby?” Dopóki nominacja nie została opublikowana, jest to informacja niedostępna publicznie, a kto wcześniej wie, kto poprowadzi mecz, może zwrócić się do sędziego.
- Propozycja „pomocy”. Lepsze mecze, awans, kontakt do osób, które wyznaczają obsadę sędziowską. Według ustawy o sporcie korzyścią może być nie tylko korzyść majątkowa, ale też osobista. Przestępstwem jest także podjęcie się pośrednictwa w ustaleniu określonego wyniku lub przebiegu zawodów w zamian za korzyść, gdy pośrednik powołuje się na swoje wpływy w polskim związku sportowym, także rzekome; grozi za to kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat (ustawa o sporcie, art. 48).
- Prezent albo zaproszenie. Kolacja, zwrot kosztów podróży, bilety. Kodeks Ruchu Olimpijskiego w sprawie zapobiegania manipulowaniu zawodami za korzyść uznaje także prezenty.
- Drobna prośba. Dłuższy doliczony czas, jedna kartka, „nie bądź zbyt surowy dla gospodarzy”. W tenisie prośba o opóźnienie wprowadzenia wyniku, bo na podstawie wyniku na żywo powstają rynki zakładów.
- Kontakt w miejscu zawodów. UNODC opisuje przypadek z eliminacji mistrzostw świata, w którym do trenera zwrócił się przed hotelem „biznesmen”, a także osoby zatrzymane w hotelu zawodników podczas turnieju krykieta.
Co zrobić od razu
- Zakończyć rozmowę. Nie należy negocjować, dopytywać o szczegóły propozycji ani niczego obiecywać, nawet tego, że się Państwo zastanowią. Naruszeniem zasad jest już przyjęcie propozycji albo obietnica, że się ją spełni. Wystarczy: „Nie. Nie wchodzę w to i zgłoszę to.”
- Zapisać fakty, póki są świeże w pamięci: kiedy i gdzie doszło do kontaktu, jak ta osoba wyglądała lub jak się przedstawiła, numer telefonu albo profil, czego dokładnie chciała i co oferowała.
- Niczego nie usuwać. Wiadomości, historię połączeń i profile należy zachować. Według Kodeksu Ruchu Olimpijskiego usuwanie materiałów narusza obowiązek współpracy z dochodzeniem.
- Zgłosić sprawę jeszcze przed meczem. Kodeks Ruchu Olimpijskiego wymaga zgłoszenia przy pierwszej możliwej okazji, a Międzynarodowa Rada Krykieta ICC wprost stwierdza, że zgłoszenie dopiero po meczu jest zawsze spóźnione. Regulamin Dyscyplinarny Polskiego Związku Piłki Nożnej (PZPN) nie określa terminu, ale za zaniechanie zawiadomienia organu dyscyplinarnego o korupcji lub match-fixingu przewiduje karę pieniężną i dyskwalifikację na co najmniej 3 miesiące (art. 80⁴, tekst jednolity ze stycznia 2026 r.). Regulamin obejmuje także sędziów, delegatów i obserwatorów.
- Powiedzieć o tym delegatowi albo osobom odpowiedzialnym za obsadę sędziowską, aby związek mógł zdecydować, czy poprowadzą Państwo mecz. Nie zastępuje to jednak zgłoszenia, w piłce nożnej Rzecznikowi Dyscyplinarnemu PZPN.
- Przy groźbach zawiadomić policję. Jeśli ktoś Państwu grozi albo czują się Państwo zagrożeni, należy zawiadomić policję, a przy bezpośrednim zagrożeniu życia, zdrowia lub mienia od razu zadzwonić pod całodobowy numer alarmowy 112.
- Pamiętać o prawie. W Polsce korupcja w sporcie jest odrębnym przestępstwem: przepisy karne o niej zawiera ustawa z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie (art. 46, 47 i 48). Przestępstwem jest już sama obietnica korzyści: ustawa nie wymaga, aby druga strona ją przyjęła. Kto otrzymał propozycję i ją odrzucił, nie popełnił przestępstwa. Przepisy karne ustawy dotyczą zawodów organizowanych przez polski związek sportowy albo przez podmiot, który działa na podstawie umowy z tym związkiem lub z jego upoważnienia; czy w konkretnej sprawie doszło do przestępstwa, ocenią prokuratura i sąd. Każdy, kto dowie się o przestępstwie ściganym z urzędu, ma społeczny obowiązek zawiadomić o tym prokuratora lub policję (Kodeks postępowania karnego, art. 304 § 1), ale za samo niezawiadomienie o korupcji w sporcie kary nie ma. Zawiadomienie organów ścigania nie wyklucza zgłoszenia w związku: obie drogi się uzupełniają.
Przykładowa sytuacja
Sędzia asystent przyjeżdża na mecz klasy okręgowej godzinę przed rozpoczęciem. Na parkingu zatrzymuje go mężczyzna, przedstawia się jako „przyjaciel klubu” i proponuje mu kopertę „na benzynę”, dodając, że gospodarze byliby wdzięczni, gdyby przy spalonych był „ostrożny”. Sędzia asystent koperty nie bierze, mówi, że w to nie wchodzi i to zgłosi, po czym odchodzi. W szatni od razu mówi o tym sędziemu głównemu i delegatowi, zapisuje godzinę i wygląd mężczyzny i jeszcze przed meczem zawiadamia Rzecznika Dyscyplinarnego PZPN. O tym, czy poprowadzi mecz, decyduje związek; sędzia asystent nie rozstrzyga tego sam.
Gdzie zgłosić w zależności od sportu
- piłka nożna i futsal: Rzecznik Dyscyplinarny PZPN; adres e-mail rzecznika podaje strona pzpn.pl/kontakt. Tylko rzecznik może wszczynać i prowadzić postępowanie wyjaśniające w sprawach korupcji i nieuczciwych zakładów, na wszystkich poziomach rozgrywek (art. 127). PZPN nie podaje osobnego kanału do anonimowych zgłoszeń; poufnie i anonimowo podejrzenie można zgłosić przez UEFA Integrity Line;
- koszykówka: na poziomie międzynarodowym platforma zgłoszeń FIBA, także anonimowo; w rozgrywkach krajowych swój związek sportowy;
- hokej na lodzie: na poziomie międzynarodowym formularz IIHF, także bez podawania danych osobowych; w rozgrywkach krajowych swój związek sportowy;
- tenis: w turniejach ITF, ATP i WTA International Tennis Integrity Agency (ITIA), także anonimowo; poza tymi turniejami swój związek sportowy lub międzynarodowa federacja;
- piłka ręczna: w rozgrywkach europejskich platforma zgłoszeń Europejskiej Federacji Piłki Ręcznej (EHF) z pełną anonimowością, w rozgrywkach krajowych swój związek sportowy;
- pozostałe sporty: swój związek sportowy lub międzynarodowa federacja; dokładne zasady swojego związku warto sprawdzić bezpośrednio w nim;
- wszystkie sporty, gdy może chodzić o przestępstwo: policja, prokuratura lub Centralne Biuro Antykorupcyjne (CBA), które przyjmuje zgłoszenia przez całodobową linię 800 808 808 i formularz na stronie cba.gov.pl.
Pełny przegląd z odnośnikami jest na stronie Gdzie zgłosić.
Dlaczego zgłoszenie ma znaczenie
Sędzia, który zgłosi kontakt, chroni siebie i innych. Związek dowiaduje się, kto kręci się wokół rozgrywek, i może ostrzec innych sędziów albo zmienić obsadę sędziowską. Kto milczy, ryzykuje, że o kontakcie opowie później ktoś inny albo że sprawa wyjdzie na jaw dzięki danym z rynków zakładów; wtedy pojawi się pytanie, dlaczego sędzia nic nie powiedział. W piłce nożnej regulamin PZPN karze za samo niezawiadomienie, także wtedy, gdy sędzia propozycję odrzucił i poprowadził mecz uczciwie; podobnie traktują milczenie Kodeks Ruchu Olimpijskiego i przepisy wielu międzynarodowych federacji.
Kanały zgłoszeń uwzględniają też obawy przed konsekwencjami. Anonimowe zgłoszenia przyjmują między innymi UEFA Integrity Line, ITIA, formularz IIHF oraz platformy FIBA i EHF. To, czy i w jakim zakresie przepisy chronią osobę zgłaszającą, zależy od sytuacji. Ustawa o ochronie sygnalistów chroni osoby, które zgłaszają uzyskane w związku z pracą informacje o naruszeniach prawa, między innymi dotyczących korupcji, na przykład osoby na umowach cywilnoprawnych i wolontariuszy. Sygnalista, który zgłosił naruszenie prawa anonimowo w zgłoszeniu wewnętrznym, Rzecznikowi Praw Obywatelskich albo organowi publicznemu, podlega ochronie przed działaniami odwetowymi, jeżeli jego tożsamość została potem ujawniona, a w chwili zgłoszenia miał uzasadnione podstawy sądzić, że informacja jest prawdziwa i dotyczy naruszenia prawa (ustawa o ochronie sygnalistów, art. 7 ust. 2).
Czego nie robić
- Nie prowadzić własnego śledztwa. Nie należy próbować ustalać, kto stoi za propozycją. To zadanie organów dyscyplinarnych, policji, prokuratury i CBA.
- Nie pisać o tym publicznie. Publiczne oskarżenie bez dowodów może skrzywdzić niewinnego, a na przykład FIFA karze za bezpodstawne oskarżenia. Kto zawiadamia o przestępstwie, wiedząc, że go nie popełniono, sam popełnia przestępstwo (Kodeks karny, art. 238).
- Nie czekać, aż ta osoba odezwie się ponownie. Także jednorazowy kontakt trzeba zgłosić; obowiązek dotyczy samej propozycji, a nie dopiero jej spełnienia.
- Nie przyjmować niczego „na później”. Odroczona nagroda albo prezent po meczu to ten sam problem co pieniądze przed meczem.
Sport drużynowy i indywidualny
W sporcie drużynowym celem jest sędzia główny, sędzia asystent, delegat lub komisarz, czyli każdy, kto decyduje o kartkach, rzutach karnych, spalonych albo o tym, co znajdzie się w sprawozdaniu. W sporcie indywidualnym, na przykład w tenisie, sędzia stołkowy jest często jedyną osobą, która wprowadza wynik. Dlatego program antykorupcyjny ITIA dla turniejów zawodowych (Tennis Anti-Corruption Program, 2026) wprost zabrania przyjmowania czegokolwiek za opóźnienie wprowadzenia wyniku lub jego zmianę, a sędziowie i inni członkowie personelu turnieju są nim co do zasady związani jeszcze przez dwa lata po ostatnim turnieju, na którym pracowali. Więcej o nominacjach, prezentach i kontaktach, które należy zgłosić, jest na stronie Dla sędziów.



