Przejdź do treści
Polska Część platformy responsiblo.com
Profilaktyka i sygnały ostrzegawcze Opublikowano 8 min czytania

Działacz klubu: jak wdrożyć profilaktykę ustawiania meczów

Za ustawiony mecz może zapłacić cały klub: karą pieniężną orzeczoną przez sąd, a w piłce nożnej także walkowerem, a nawet przeniesieniem do niższej klasy rozgrywkowej. Profilaktyka ustawiania meczów w klubie krok po kroku: jak prezesi, dyrektorzy sportowi, menedżerowie i trenerzy mogą wprowadzić zasady, szkolenia i procedurę zgłoszeń.

Na tej stronie
  1. Dlaczego profilaktyka chroni także klub
  2. Pięć kroków profilaktyki
  3. Sygnały ostrzegawcze dla władz klubu
  4. Sędziowie i obsada meczów
  5. Sport drużynowy i indywidualny
  6. Gdy zgłoszenie trafi do klubu

Ustawianie meczów nie omija klubów żadnej wielkości. Według Europolu (2020) pośrednicy biorą na cel osoby w trudnej sytuacji finansowej, zadłużone kluby i rozgrywki, których mecze nie są nagrywane. Działacz klubu, czyli prezes, dyrektor sportowy, menedżer, ale także trener, ma w profilaktyce szczególną rolę: ustala zasady, decyduje o pieniądzach i często jako pierwszy słyszy od zawodnika, że ktoś złożył mu propozycję. Profilaktyka chroni przy tym nie tylko zawodników, ale i sam klub.

Dlaczego profilaktyka chroni także klub

W Polsce korupcja w sporcie jest odrębnym przestępstwem z ustawy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie (art. 46, 47 i 48). Klub sportowy jest osobą prawną i może za nią odpowiadać na podstawie ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary. Warunki są cztery: przestępstwo popełniła osoba działająca w imieniu lub w interesie klubu, klub odniósł lub mógł odnieść z tego korzyść, czyn tej osoby potwierdził prawomocny wyrok, a do przestępstwa doszło przez brak należytej staranności w wyborze tej osoby lub w nadzorze nad nią albo przez złą organizację klubu. Wtedy sąd orzeka wobec klubu karę pieniężną od 1000 do 5 000 000 zł, nie wyższą jednak niż 3% przychodu z roku obrotowego, w którym popełniono czyn. Staranny dobór ludzi, nadzór, szkolenia i działająca procedura zgłoszeń są więc dla klubu także ochroną prawną, a nie tylko dobrą praktyką.

Niezależnie od sądu karę na klub może nałożyć także związek sportowy. W piłce nożnej za korupcję zawodników, trenerów lub działaczy klubowi grozi między innymi kara pieniężna, weryfikacja meczu jako walkower, anulowanie wyniku meczu, a nawet przeniesienie zespołu do niższej klasy rozgrywkowej (Regulamin Dyscyplinarny PZPN, czyli Polskiego Związku Piłki Nożnej, tekst jednolity ze stycznia 2026 r., art. 79 § 3). Za match-⁠fixing związany z zakładami bukmacherskimi klub odpowiada, jeśli dopuści się go co najmniej trzech jego zawodników, trenerów lub działaczy (art. 80 § 2). Międzynarodowe federacje, na przykład hokejowa IIHF, stanowią, że krajowy związek odpowiada za swoich zawodników i działaczy.

Pięć kroków profilaktyki

  1. Jasne zasady w klubie. Należy spisać, co obowiązuje: nie obstawiać własnego sportu, nie przekazywać nikomu informacji niedostępnych publicznie o składzie i kontuzjach, zgłaszać każdą propozycję. W piłce nożnej osoby objęte Regulaminem Dyscyplinarnym PZPN nie mogą brać udziału w zakładach bukmacherskich dotyczących jakichkolwiek meczów piłkarskich (art. 80¹), a Kodeks Etyczny PZPN zabrania działaczom i sponsorom żądać od zawodników udziału w zakładach czy wpływania na wyniki. W innych sportach dokładne zasady swojego związku warto sprawdzić bezpośrednio w nim. Zasady należy przekazać zawodnikom, trenerom i wolontariuszom.
  2. Regularne szkolenia. Kodeks Ruchu Olimpijskiego w sprawie zapobiegania manipulowaniu zawodami zobowiązuje organizacje sportowe do regularnej i stałej edukacji, a Konwencja Rady Europy w sprawie manipulowania zawodami sportowymi (konwencja z Macolin) wprost przewiduje także edukację młodych sportowców. Według wywiadów ze sportowcami (badanie z Portugalii, 2019) samo objaśnianie zasad „z góry” nie zmienia zachowania; eksperci zalecają więc omawianie przykładowych sytuacji, ćwiczenie odmowy i wyjaśnianie, dlaczego zasady obowiązują. Z juniorami najlepiej zacząć jak najwcześniej.
  3. Osoba kontaktowa i kanał zgłoszeń. Należy wyznaczyć w klubie osobę, do której zawodnik może się zwrócić, i podać do wiadomości kanał zgłoszeń związku. Kodeks Ruchu Olimpijskiego wymaga bezpiecznego kanału zgłoszeń, o którym wiedzą sportowcy, ich otoczenie i działacze. Biuro Europejskich Komitetów Olimpijskich przy Unii Europejskiej (EOC EU Office) w zaleceniach z 2024 r. radzi powołać osobę odpowiedzialną za uczciwość rozgrywek albo punkt kontaktowy i mieć procedurę postępowania w razie podejrzenia.
  4. Ochrona osoby, która zgłasza. Kto zgłosi propozycję, nie powinien być za to w klubie ukarany ani odsunięty od gry. Ustawa o ochronie sygnalistów chroni osobę, która zgłasza informację o naruszeniu prawa, między innymi dotyczącym korupcji, uzyskaną w związku z pracą. Chroni między innymi pracowników, osoby na umowach cywilnoprawnych, członków organów, stażystów i wolontariuszy, jeżeli mieli uzasadnione podstawy sądzić, że zgłaszana informacja jest prawdziwa. Za działania odwetowe wobec sygnalisty grozi kara do 2 lat pozbawienia wolności. Procedurę zgłoszeń wewnętrznych musi mieć klub, dla którego pracuje zarobkowo co najmniej 50 osób. Czy ustawa chroni w konkretnej sytuacji, na przykład zawodnika amatora bez umowy z klubem, najlepiej ocenić z prawnikiem.
  5. Zdrowe finanse. Pensje i premie należy wypłacać na czas: według międzynarodowego związku zawodowego piłkarzy FIFPRO zawodnik, który czeka na zaległą pensję, jest bardziej narażony na propozycję. Warto sprawdzać nowych sponsorów i inwestorów, a mecze towarzyskie rozgrywać tylko ze sprawdzonym organizatorem.

Sygnały ostrzegawcze dla władz klubu

  • nieznany zagraniczny inwestor albo niespodziewany sponsor, który chce mieć wpływ na skład lub wybór przeciwników;
  • napływ wielu zawodników od jednego agenta albo z jednego kraju, a także wspólne transfery tych samych zawodników i trenerów;
  • mecze towarzyskie załatwiane przez pośrednika, przy których nie wiadomo, kto naprawdę je organizuje;
  • brak nagrań wideo z meczów;
  • zawodnicy z długami, egzekucją komorniczą lub zainteresowaniem zakładami, opóźnione wypłaty w drużynie;
  • nietypowe kontakty działaczy z sędziami, obserwatorami lub osobami odpowiedzialnymi za obsadę sędziowską w sprawie konkretnych meczów.

Większość sygnałów wymieniają raport sytuacyjny Europolu z 2020 r. i raport Biura Narodów Zjednoczonych do spraw Narkotyków i Przestępczości (UNODC) z 2021 r., a opóźnione pensje związek FIFPRO. Ostatni punkt wynika z doświadczeń polskiej piłki nożnej: w aferze korupcyjnej, która wyszła na jaw w pierwszej dekadzie XXI wieku, zarzuty usłyszeli obok zawodników także sędziowie, obserwatorzy związku i działacze. Żaden z tych sygnałów sam niczego nie dowodzi, ale każdy warto sprawdzić i w razie potrzeby zgłosić związkowi.

Sędziowie i obsada meczów

Działacz nie może ingerować w pracę sędziów. Kto przejmie kontrolę nad obsadą sędziowską, może wpływać na wyniki bez udziału choćby jednego zawodnika. Konwencja z Macolin zaleca więc wyznaczać sędziów na mecze jak najpóźniej, aby utrudnić złożenie im propozycji. Polskie prawo karze także płatną „pomoc” w ustaleniu wyniku: przestępstwem jest podjęcie się pośrednictwa w ustaleniu określonego wyniku lub przebiegu zawodów w zamian za korzyść, gdy pośrednik powołuje się na swoje wpływy w polskim związku sportowym, także rzekome. Taka sama kara grozi temu, kto za takie pośrednictwo daje korzyść albo ją obiecuje: od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności (ustawa o sporcie, art. 48).

Dla klubu wynika z tego jedno: z sędziami i delegatami należy rozmawiać tylko o organizacji meczu, nigdy o konkretnych decyzjach, i nie dopytywać z wyprzedzeniem, kto poprowadzi mecz. Jeśli ktoś zaproponuje „pomoc” w obsadzie albo przy pracy sędziego, należy to zgłosić tak samo jak propozycję złożoną zawodnikowi.

Sport drużynowy i indywidualny

W sporcie drużynowym klub jest pracodawcą albo zapleczem całej kadry, a zawodnicy dobrze się znają; presja grupy i zmowa milczenia w szatni to duże ryzyko. Działacz musi więc jasno dać do zrozumienia, że zgłoszenie propozycji jest właściwe i że nikt nie poniesie za nie w klubie żadnych konsekwencji. W sporcie indywidualnym, na przykład w klubie tenisowym, zawodnicy wyjeżdżają na turnieje sami. Zasady International Tennis Integrity Agency (ITIA) obowiązują oprócz zawodników także trenerów i personel turniejów ITF, ATP i WTA, a więc również osoby z klubu, które przy takim turnieju pracują lub otrzymują na nim akredytację. Zanim zawodnicy wyjadą, klub powinien dać im i ich rodzicom kontakt do ITIA. W turniejach poza ITF, ATP i WTA podejrzenie można zgłosić swojemu związkowi sportowemu, a gdy może chodzić o przestępstwo, także policji, prokuraturze lub Centralnemu Biuru Antykorupcyjnemu (CBA).

Gdy zgłoszenie trafi do klubu

  1. Wysłuchać i zapisać fakty: kto, kiedy, w jaki sposób i czego chciał. Niczego nie usuwać i nie zastraszać zawodnika. Nazwisko zawodnika, który zgłasza, przekazać tylko związkowi i organom ścigania.
  2. Nie prowadzić własnego dochodzenia i nie konfrontować podejrzanych. Sprawę należy od razu przekazać związkowi. W piłce nożnej zgłasza się ją Rzecznikowi Dyscyplinarnemu PZPN; adres e-⁠mail rzecznika podaje strona kontaktowa PZPN. PZPN nie podaje osobnego kanału do anonimowych zgłoszeń; poufnie i anonimowo podejrzenie można zgłosić przez UEFA Integrity Line. Obowiązek dotyczy także samego działacza: kto nie zawiadomi organu dyscyplinarnego o korupcji, match-⁠fixingu lub innym wpływaniu na wynik zawodów, podlega karze pieniężnej i dyskwalifikacji na co najmniej 3 miesiące (Regulamin Dyscyplinarny PZPN, art. 80⁴).
  3. Przy podejrzeniu przestępstwa zawiadomić organy ścigania. Każdy, kto dowie się o przestępstwie ściganym z urzędu, a więc także o korupcji w sporcie, ma społeczny obowiązek zawiadomić o tym prokuratora lub policję (Kodeks postępowania karnego, art. 304 § 1). Kary za samo niezawiadomienie nie ma, bo przestępstw z ustawy o sporcie nie ma na zamkniętej liście w art. 240 Kodeksu karnego. Zgłoszenie można złożyć na policji lub w prokuraturze albo przekazać CBA przez całodobową linię 800 808 808 lub formularz zgłoszenia korupcji. Przy groźbach należy zawiadomić policję, a przy bezpośrednim zagrożeniu życia, zdrowia lub mienia od razu zadzwonić pod numer alarmowy 112.
  4. Komunikować ostrożnie. Jeśli sprawa stanie się publiczna, w oświadczeniu klubu nie należy nikogo nazywać winnym, dopóki sprawy nie rozstrzygnie właściwy organ. Informacje o zawodnikach to dane osobowe.

Zasady obstawiania dla działaczy opisuje artykuł Zakłady na własne rozgrywki, a kanały według sportu są na stronie Gdzie zgłosić.

Kurs zapobiegania ustawianiu meczów: osiem lekcji i 26 ćwiczeń. Ceny i pakiety →

Źródła

  1. 1.Ustawa o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary, tekst jednolity Dz. U. 2024 poz. 1822, Kancelaria Sejmu (ELI) oficjalne
  2. 2.Ustawa z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie, tekst jednolity Dz. U. 2026 poz. 95, Kancelaria Sejmu (ELI) oficjalne
  3. 3.Regulamin Dyscyplinarny PZPN (po zmianach styczeń 2026), Polski Związek Piłki Nożnej oficjalne
  4. 4.Kodeks Etyczny PZPN 2020, Polski Związek Piłki Nożnej oficjalne
  5. 5.Ustawa o ochronie sygnalistów, Dz. U. 2024 poz. 928, Kancelaria Sejmu (ELI) oficjalne
  6. 6.Kodeks postępowania karnego, tekst jednolity Dz. U. 2026 poz. 490, Kancelaria Sejmu (ELI) oficjalne
  7. 7.Kodeks karny, tekst jednolity Dz. U. 2026 poz. 1342, Kancelaria Sejmu (ELI) oficjalne
  8. 8.Kontakt, Polski Związek Piłki Nożnej oficjalne
  9. 9.Anti-match-⁠fixing, UEFA oficjalne
  10. 10.Zgłoś korupcję, Centralne Biuro Antykorupcyjne oficjalne
  11. 11.Numer 112 jest jednolitym numerem alarmowym obowiązującym na terenie całej UE, Policja oficjalne
  12. 12.Tennis Anti-Corruption Program 2026, International Tennis Integrity Agency oficjalne
  13. 13.Contact, International Tennis Integrity Agency oficjalne

Ostatnia aktualizacja

Najczęściej zadawane pytania

Czy za ustawiony mecz może odpowiadać także klub?

Tak. Klub jako osoba prawna może odpowiadać za korupcję w sporcie na podstawie ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych; sąd orzeka wtedy karę pieniężną od 1000 do 5 000 000 zł. Jednym z warunków jest brak należytej staranności w wyborze ludzi lub w nadzorze nad nimi albo zła organizacja klubu, dlatego staranna profilaktyka ma znaczenie. W piłce nożnej karę na klub może nałożyć także związek.

Od czego klub powinien zacząć?

Od spisania prostych zasad (nie obstawiać własnego sportu, nie przekazywać informacji niedostępnych publicznie, zgłaszać każdą propozycję), wyznaczenia osoby kontaktowej i zapoznania zawodników z kanałem zgłoszeń związku.

Zawodnik powiedział mi o propozycji. Czy mam to załatwić sam?

Nie. Należy zapisać fakty, niczego nie usuwać i od razu przekazać sprawę związkowi, w piłce nożnej Rzecznikowi Dyscyplinarnemu PZPN; działacz, który tego nie zrobi, sam podlega karze według regulaminu PZPN. Przy podejrzeniu przestępstwa można zawiadomić także policję, prokuraturę lub CBA. Podejrzanych nie należy samodzielnie konfrontować.

Czy klub musi mieć procedurę zgłoszeń wewnętrznych?

Według ustawy o ochronie sygnalistów procedurę zgłoszeń wewnętrznych musi mieć klub, dla którego pracuje zarobkowo co najmniej 50 osób. Mniejsze kluby mogą ją ustalić dobrowolnie. Jasny sposób zgłaszania propozycji opłaca się jednak każdemu klubowi.

Kurs zapobiegania match-⁠fixingowi

Osiem krótkich lekcji i 26 ćwiczeń opartych na prawdziwych sytuacjach ze sportu. Zawodnicy, sędziowie i działacze uczą się rozpoznawać propozycję, odrzucać ją i zgłaszać.

Dla osób indywidualnych: 14 € za osobę, z VAT.