Ustawianie meczów nie omija klubów żadnej wielkości. Według Europolu (2020) pośrednicy biorą na cel osoby w trudnej sytuacji finansowej, zadłużone kluby i rozgrywki, których mecze nie są nagrywane. Działacz klubu, czyli prezes, dyrektor sportowy, menedżer, ale także trener, ma w profilaktyce szczególną rolę: ustala zasady, decyduje o pieniądzach i często jako pierwszy słyszy od zawodnika, że ktoś złożył mu propozycję. Profilaktyka chroni przy tym nie tylko zawodników, ale i sam klub.
Dlaczego profilaktyka chroni także klub
W Polsce korupcja w sporcie jest odrębnym przestępstwem z ustawy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie (art. 46, 47 i 48). Klub sportowy jest osobą prawną i może za nią odpowiadać na podstawie ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary. Warunki są cztery: przestępstwo popełniła osoba działająca w imieniu lub w interesie klubu, klub odniósł lub mógł odnieść z tego korzyść, czyn tej osoby potwierdził prawomocny wyrok, a do przestępstwa doszło przez brak należytej staranności w wyborze tej osoby lub w nadzorze nad nią albo przez złą organizację klubu. Wtedy sąd orzeka wobec klubu karę pieniężną od 1000 do 5 000 000 zł, nie wyższą jednak niż 3% przychodu z roku obrotowego, w którym popełniono czyn. Staranny dobór ludzi, nadzór, szkolenia i działająca procedura zgłoszeń są więc dla klubu także ochroną prawną, a nie tylko dobrą praktyką.
Niezależnie od sądu karę na klub może nałożyć także związek sportowy. W piłce nożnej za korupcję zawodników, trenerów lub działaczy klubowi grozi między innymi kara pieniężna, weryfikacja meczu jako walkower, anulowanie wyniku meczu, a nawet przeniesienie zespołu do niższej klasy rozgrywkowej (Regulamin Dyscyplinarny PZPN, czyli Polskiego Związku Piłki Nożnej, tekst jednolity ze stycznia 2026 r., art. 79 § 3). Za match-fixing związany z zakładami bukmacherskimi klub odpowiada, jeśli dopuści się go co najmniej trzech jego zawodników, trenerów lub działaczy (art. 80 § 2). Międzynarodowe federacje, na przykład hokejowa IIHF, stanowią, że krajowy związek odpowiada za swoich zawodników i działaczy.
Pięć kroków profilaktyki
- Jasne zasady w klubie. Należy spisać, co obowiązuje: nie obstawiać własnego sportu, nie przekazywać nikomu informacji niedostępnych publicznie o składzie i kontuzjach, zgłaszać każdą propozycję. W piłce nożnej osoby objęte Regulaminem Dyscyplinarnym PZPN nie mogą brać udziału w zakładach bukmacherskich dotyczących jakichkolwiek meczów piłkarskich (art. 80¹), a Kodeks Etyczny PZPN zabrania działaczom i sponsorom żądać od zawodników udziału w zakładach czy wpływania na wyniki. W innych sportach dokładne zasady swojego związku warto sprawdzić bezpośrednio w nim. Zasady należy przekazać zawodnikom, trenerom i wolontariuszom.
- Regularne szkolenia. Kodeks Ruchu Olimpijskiego w sprawie zapobiegania manipulowaniu zawodami zobowiązuje organizacje sportowe do regularnej i stałej edukacji, a Konwencja Rady Europy w sprawie manipulowania zawodami sportowymi (konwencja z Macolin) wprost przewiduje także edukację młodych sportowców. Według wywiadów ze sportowcami (badanie z Portugalii, 2019) samo objaśnianie zasad „z góry” nie zmienia zachowania; eksperci zalecają więc omawianie przykładowych sytuacji, ćwiczenie odmowy i wyjaśnianie, dlaczego zasady obowiązują. Z juniorami najlepiej zacząć jak najwcześniej.
- Osoba kontaktowa i kanał zgłoszeń. Należy wyznaczyć w klubie osobę, do której zawodnik może się zwrócić, i podać do wiadomości kanał zgłoszeń związku. Kodeks Ruchu Olimpijskiego wymaga bezpiecznego kanału zgłoszeń, o którym wiedzą sportowcy, ich otoczenie i działacze. Biuro Europejskich Komitetów Olimpijskich przy Unii Europejskiej (EOC EU Office) w zaleceniach z 2024 r. radzi powołać osobę odpowiedzialną za uczciwość rozgrywek albo punkt kontaktowy i mieć procedurę postępowania w razie podejrzenia.
- Ochrona osoby, która zgłasza. Kto zgłosi propozycję, nie powinien być za to w klubie ukarany ani odsunięty od gry. Ustawa o ochronie sygnalistów chroni osobę, która zgłasza informację o naruszeniu prawa, między innymi dotyczącym korupcji, uzyskaną w związku z pracą. Chroni między innymi pracowników, osoby na umowach cywilnoprawnych, członków organów, stażystów i wolontariuszy, jeżeli mieli uzasadnione podstawy sądzić, że zgłaszana informacja jest prawdziwa. Za działania odwetowe wobec sygnalisty grozi kara do 2 lat pozbawienia wolności. Procedurę zgłoszeń wewnętrznych musi mieć klub, dla którego pracuje zarobkowo co najmniej 50 osób. Czy ustawa chroni w konkretnej sytuacji, na przykład zawodnika amatora bez umowy z klubem, najlepiej ocenić z prawnikiem.
- Zdrowe finanse. Pensje i premie należy wypłacać na czas: według międzynarodowego związku zawodowego piłkarzy FIFPRO zawodnik, który czeka na zaległą pensję, jest bardziej narażony na propozycję. Warto sprawdzać nowych sponsorów i inwestorów, a mecze towarzyskie rozgrywać tylko ze sprawdzonym organizatorem.
Sygnały ostrzegawcze dla władz klubu
- nieznany zagraniczny inwestor albo niespodziewany sponsor, który chce mieć wpływ na skład lub wybór przeciwników;
- napływ wielu zawodników od jednego agenta albo z jednego kraju, a także wspólne transfery tych samych zawodników i trenerów;
- mecze towarzyskie załatwiane przez pośrednika, przy których nie wiadomo, kto naprawdę je organizuje;
- brak nagrań wideo z meczów;
- zawodnicy z długami, egzekucją komorniczą lub zainteresowaniem zakładami, opóźnione wypłaty w drużynie;
- nietypowe kontakty działaczy z sędziami, obserwatorami lub osobami odpowiedzialnymi za obsadę sędziowską w sprawie konkretnych meczów.
Większość sygnałów wymieniają raport sytuacyjny Europolu z 2020 r. i raport Biura Narodów Zjednoczonych do spraw Narkotyków i Przestępczości (UNODC) z 2021 r., a opóźnione pensje związek FIFPRO. Ostatni punkt wynika z doświadczeń polskiej piłki nożnej: w aferze korupcyjnej, która wyszła na jaw w pierwszej dekadzie XXI wieku, zarzuty usłyszeli obok zawodników także sędziowie, obserwatorzy związku i działacze. Żaden z tych sygnałów sam niczego nie dowodzi, ale każdy warto sprawdzić i w razie potrzeby zgłosić związkowi.
Sędziowie i obsada meczów
Działacz nie może ingerować w pracę sędziów. Kto przejmie kontrolę nad obsadą sędziowską, może wpływać na wyniki bez udziału choćby jednego zawodnika. Konwencja z Macolin zaleca więc wyznaczać sędziów na mecze jak najpóźniej, aby utrudnić złożenie im propozycji. Polskie prawo karze także płatną „pomoc” w ustaleniu wyniku: przestępstwem jest podjęcie się pośrednictwa w ustaleniu określonego wyniku lub przebiegu zawodów w zamian za korzyść, gdy pośrednik powołuje się na swoje wpływy w polskim związku sportowym, także rzekome. Taka sama kara grozi temu, kto za takie pośrednictwo daje korzyść albo ją obiecuje: od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności (ustawa o sporcie, art. 48).
Dla klubu wynika z tego jedno: z sędziami i delegatami należy rozmawiać tylko o organizacji meczu, nigdy o konkretnych decyzjach, i nie dopytywać z wyprzedzeniem, kto poprowadzi mecz. Jeśli ktoś zaproponuje „pomoc” w obsadzie albo przy pracy sędziego, należy to zgłosić tak samo jak propozycję złożoną zawodnikowi.
Sport drużynowy i indywidualny
W sporcie drużynowym klub jest pracodawcą albo zapleczem całej kadry, a zawodnicy dobrze się znają; presja grupy i zmowa milczenia w szatni to duże ryzyko. Działacz musi więc jasno dać do zrozumienia, że zgłoszenie propozycji jest właściwe i że nikt nie poniesie za nie w klubie żadnych konsekwencji. W sporcie indywidualnym, na przykład w klubie tenisowym, zawodnicy wyjeżdżają na turnieje sami. Zasady International Tennis Integrity Agency (ITIA) obowiązują oprócz zawodników także trenerów i personel turniejów ITF, ATP i WTA, a więc również osoby z klubu, które przy takim turnieju pracują lub otrzymują na nim akredytację. Zanim zawodnicy wyjadą, klub powinien dać im i ich rodzicom kontakt do ITIA. W turniejach poza ITF, ATP i WTA podejrzenie można zgłosić swojemu związkowi sportowemu, a gdy może chodzić o przestępstwo, także policji, prokuraturze lub Centralnemu Biuru Antykorupcyjnemu (CBA).
Gdy zgłoszenie trafi do klubu
- Wysłuchać i zapisać fakty: kto, kiedy, w jaki sposób i czego chciał. Niczego nie usuwać i nie zastraszać zawodnika. Nazwisko zawodnika, który zgłasza, przekazać tylko związkowi i organom ścigania.
- Nie prowadzić własnego dochodzenia i nie konfrontować podejrzanych. Sprawę należy od razu przekazać związkowi. W piłce nożnej zgłasza się ją Rzecznikowi Dyscyplinarnemu PZPN; adres e-mail rzecznika podaje strona kontaktowa PZPN. PZPN nie podaje osobnego kanału do anonimowych zgłoszeń; poufnie i anonimowo podejrzenie można zgłosić przez UEFA Integrity Line. Obowiązek dotyczy także samego działacza: kto nie zawiadomi organu dyscyplinarnego o korupcji, match-fixingu lub innym wpływaniu na wynik zawodów, podlega karze pieniężnej i dyskwalifikacji na co najmniej 3 miesiące (Regulamin Dyscyplinarny PZPN, art. 80⁴).
- Przy podejrzeniu przestępstwa zawiadomić organy ścigania. Każdy, kto dowie się o przestępstwie ściganym z urzędu, a więc także o korupcji w sporcie, ma społeczny obowiązek zawiadomić o tym prokuratora lub policję (Kodeks postępowania karnego, art. 304 § 1). Kary za samo niezawiadomienie nie ma, bo przestępstw z ustawy o sporcie nie ma na zamkniętej liście w art. 240 Kodeksu karnego. Zgłoszenie można złożyć na policji lub w prokuraturze albo przekazać CBA przez całodobową linię 800 808 808 lub formularz zgłoszenia korupcji. Przy groźbach należy zawiadomić policję, a przy bezpośrednim zagrożeniu życia, zdrowia lub mienia od razu zadzwonić pod numer alarmowy 112.
- Komunikować ostrożnie. Jeśli sprawa stanie się publiczna, w oświadczeniu klubu nie należy nikogo nazywać winnym, dopóki sprawy nie rozstrzygnie właściwy organ. Informacje o zawodnikach to dane osobowe.
Zasady obstawiania dla działaczy opisuje artykuł Zakłady na własne rozgrywki, a kanały według sportu są na stronie Gdzie zgłosić.



