„Postawiłem tylko na naszą wygraną, więc o co chodzi?” Takie zdanie można usłyszeć w szatni. Regulaminy sportowe, które zakazują zakładów, nie odróżniają jednak zakładu na wygraną od zakładu na przegraną: kto bierze udział w rozgrywkach, nie może ich obstawiać. W Polsce granice wyznaczają ustawa oraz regulaminy związków sportowych i międzynarodowych federacji, a najbezpieczniej trzymać się najsurowszej z tych zasad.
Co mówi polskie prawo
Ustawa z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie karze zakład wtedy, gdy łączy się on z korupcją. Kto wie o korupcji związanej z meczem i mimo to stawia zakład na ten mecz, popełnia przestępstwo. Tak samo odpowiada ten, kto przekazuje tę wiedzę, aby zakład postawił ktoś inny. Grozi za to kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat (ustawa o sporcie, art. 47). Przepisy karne ustawy dotyczą zawodów organizowanych przez polski związek sportowy albo przez podmiot, który działa na podstawie umowy z tym związkiem lub z jego upoważnienia. Sam zakaz obstawiania własnych rozgrywek wynika w Polsce przede wszystkim z regulaminów związków i federacji.
Ustawa o grach hazardowych pozwala brać udział w zakładach bukmacherskich wyłącznie osobom, które ukończyły 18 lat (art. 27). Zawodnik, który nie ukończył 18 lat, nie może więc legalnie obstawiać żadnych meczów. Zakłady wzajemne wolno przyjmować tylko na podstawie zezwolenia (art. 6 ust. 3), a kto na terytorium Polski uczestniczy w zagranicznej grze hazardowej, popełnia przestępstwo skarbowe zagrożone grzywną do 120 stawek dziennych (Kodeks karny skarbowy, art. 107).
Co mówią regulaminy sportowe
Związki i międzynarodowe federacje zakazują więcej niż ustawa. Minimum dla sportów olimpijskich wyznacza Kodeks Ruchu Olimpijskiego w sprawie zapobiegania manipulowaniu zawodami z 2022 r.: nie obstawiać własnego sportu, a na imprezie wielodyscyplinowej, na którą jest się akredytowanym, nie obstawiać niczego z jej programu. Zakres zakazu zależy jednak od sportu:
| Sport i przepis | Zakres zakazu |
|---|---|
| piłka nożna, Regulamin Dyscyplinarny Polskiego Związku Piłki Nożnej (PZPN), tekst jednolity ze stycznia 2026 r., art. 80¹ | zakłady na wszystkie mecze piłkarskie, w kraju i za granicą; kara pieniężna od 1000 zł, zawieszenie lub pozbawienie licencji, skreślenie z listy sędziów, delegatów lub obserwatorów, czasowy zakaz działalności związanej z piłką nożną albo wykluczenie z PZPN |
| piłka nożna, Regulamin Dyscyplinarny PZPN, art. 80⁵ | bezpośredni lub pośredni interes finansowy albo osobisty w zakładach związanych z piłką nożną, także przez osoby trzecie; dyskwalifikacja na co najmniej 6 miesięcy |
| piłka nożna, Kodeks Etyki FIFA (2023), art. 27 | jakiekolwiek zakłady związane z meczami lub rozgrywkami piłkarskimi, bezpośrednio i pośrednio; kara pieniężna co najmniej 100 000 CHF i zakaz działalności związanej z piłką nożną do 3 lat |
| tenis, program antykorupcyjny ITIA (2026) | zawodnicy i ich otoczenie w turniejach ITF, ATP i WTA: zakłady na jakikolwiek tenis na całym świecie; kara pieniężna do 250 000 USD i zakaz do 3 lat |
| koszykówka, przepisy FIBA (2026) | zakłady na jakiekolwiek rozgrywki FIBA lub krajowe rozgrywki uznane przez związek |
| siatkówka, przepisy FIVB (2023) | zakłady na rozgrywki, w których Państwo grają, i na całą siatkówkę; kara pieniężna co najmniej 50 000 CHF i zakaz od 5 lat do dożywotniego |
| hokej na lodzie, przepisy IIHF o manipulowaniu zawodami (2023) | zakłady na jakiekolwiek wydarzenie hokejowe |
| e-sport, kodeks ESIC | zakłady na gry, w których Państwo grają lub działają |
Czy i w jakim zakresie przepisy FIBA, FIVB i IIHF obowiązują w polskich rozgrywkach krajowych, warto sprawdzić bezpośrednio w swoim związku; to samo dotyczy sportów, których nie ma w tabeli. Obowiązuje jednak prosta zasada: nie należy obstawiać własnego sportu. Niektóre związki zakazują więcej.
Zawodnik: ani przez kolegę, ani na wygraną
Zakaz nie dotyczy tylko zakładu z własnego konta. Regulamin PZPN zakazuje także pośredniego interesu finansowego w zakładach związanych z piłką nożną, również za pośrednictwem osób trzecich lub we współpracy z nimi (art. 80⁵). Zakład postawiony za piłkarza przez znajomego, gdy wygraną mają się potem podzielić, nie omija więc zakazu. Kto wie, że mecz jest ustawiony, i przekazuje tę wiedzę koledze, aby ten postawił zakład, popełnia przestępstwo, nawet jeśli sam nie obstawia (ustawa o sporcie, art. 47). Informacje niedostępne publicznie, na przykład o tym, że jutro nie zagra bramkarz, są dla pośredników cennym towarem; nie należy ich nikomu przekazywać. W turniejach zawodowych zasady ITIA obejmują także rodzinę, trenera i inne osoby z otoczenia zawodnika.
Zakłady zostawiają ślad. W jednym z toczących się postępowań dyscyplinarnych w piłce nożnej związek zarzuca kilku zawodnikom tysiące niedozwolonych zakładów, a dowodem są między innymi szczegółowe zapisy zakładów z ich kont; postępowanie trwa, a zarzut nie oznacza winy. Według komunikatu PZPN z listopada 2022 r. mecze objęte zakładami, od Ekstraklasy po III ligę i Centralną Ligę Juniorów, analizuje dla związku firma monitorująca rynek zakładów. W tenisie stołowym do ukarania zawodników doprowadził ślad zakładów z kont w innym kraju niż ten, w którym rozgrywano mecze; w koszykówce zawodnik dostał trzyletni zakaz za same zakłady.
Na imprezach wielodyscyplinowych obowiązuje jeszcze surowsza zasada. Podczas igrzysk olimpijskich w Paryżu w 2024 r. nikt z akredytacją nie mógł obstawiać żadnych zawodów olimpijskich, a Międzynarodowy Komitet Olimpijski monitorował zakłady we wszystkich 32 sportach. Kto jedzie na igrzyska lub inną imprezę wielodyscyplinową, nie obstawia niczego z jej programu, także sportów, których sam nie uprawia.
Sędzia: w piłce nożnej każdy mecz, w tenisie także po turnieju
Sędziowie należą według Kodeksu Ruchu Olimpijskiego do osób funkcyjnych zawodów i mają takie same obowiązki jak zawodnicy. W piłce nożnej Regulamin Dyscyplinarny PZPN obejmuje sędziów, delegatów i obserwatorów, a za udział w zakładach na jakiekolwiek mecze piłkarskie grozi im między innymi skreślenie z listy sędziów, delegatów lub obserwatorów (art. 80¹). Ustawa o sporcie dotyczy także sędziów: kto wie o korupcji związanej z meczem i stawia na niego zakład, popełnia przestępstwo (art. 47). Sędziów zawodowych turniejów tenisowych zasady ITIA obowiązują jeszcze przez dwa lata po ostatniej imprezie, przy której pracowali.
Działacz: zakaz obejmuje także władze klubu
W piłce nożnej działaczami w rozumieniu regulaminu PZPN są między innymi członkowie władz klubów, ich udziałowcy i akcjonariusze, a także trenerzy i pracownicy (art. 2 § 3). Ich także obejmuje zakaz zakładów na wszystkie mecze piłkarskie (art. 80¹). Kodeks Etyczny PZPN dodaje, że działacze i sponsorzy nie mogą żądać od zawodników udziału w zakładach ani wpływania na wyniki, a zawodnicy powinni solidarnie odmawiać wykonania takich poleceń. W rejestrze obowiązujących kar FIBA figuruje także dyrektor generalny klubu ukarany za zakłady.
Klub jako osoba prawna może odpowiadać za korupcję w sporcie, także za zakład postawiony z wiedzą o korupcji, na podstawie ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych. Warunkiem jest między innymi prawomocny wyrok wobec osoby działającej w imieniu lub w interesie klubu oraz brak należytej staranności w jej wyborze lub w nadzorze nad nią albo zła organizacja klubu; sąd orzeka wtedy karę pieniężną od 1000 do 5 000 000 zł. Dlatego klub powinien starannie dobierać ludzi, nadzorować ich i tak organizować swoją działalność, aby zapobiegać korupcji.
Co robić
- Nie obstawiać własnego sportu, ani na wygraną, ani przez kogoś innego. Przed ukończeniem 18 lat nie brać udziału w zakładach w ogóle.
- Nikomu nie przekazywać informacji niedostępnych publicznie o meczu, składzie ani kontuzjach.
- Gdy ktoś z drużyny obstawia własne rozgrywki, warto to zgłosić. W piłce nożnej postępowania wyjaśniające w sprawach nieuczciwych zakładów prowadzi wyłącznie Rzecznik Dyscyplinarny PZPN (Regulamin Dyscyplinarny PZPN, art. 127 § 2); jego adres e-mail podaje strona pzpn.pl/kontakt. W pozostałych sportach podejrzenie można zgłosić swojemu związkowi sportowemu lub międzynarodowej federacji.
- Jeśli przez zakłady popadną Państwo w długi albo ktoś zacznie wywierać na Państwa presję, warto poprosić o pomoc, zanim pojawi się propozycja. Według Europolu długi są jednym z głównych słabych punktów, których szukają pośrednicy.
Kanały zgłoszeń dla poszczególnych sportów są na stronie Gdzie zgłosić, a więcej o tym, co grozi według ustawy o sporcie, znajdą Państwo w artykułach serwisu.



