Piętnastoletni zawodnicy i zawodniczki zwykle nie przypuszczają, że ich mecz może zainteresować kogoś, kto chce na nim zarobić. Dane z monitoringu rynku zakładów i doświadczenia związków sportowych pokazują jednak coś innego: rozgrywki młodzieżowe pojawiają się w ofercie bukmacherów, a pośrednicy interesują się młodymi zawodnikami. Dotyczy to juniorów we wszystkich sportach, dlatego warto, by wiedzieli o tym także ich rodzice.
Dlaczego pośrednicy interesują się młodymi zawodnikami
Raport Europolu z 2020 r. wymienia rozgrywki młodzieżowe obok niższych lig i meczów towarzyskich wśród miejsc, gdzie kontrola jest słabsza, mecze często nie są nagrywane, do zawodników łatwiej dotrzeć, a łapówki są niższe. W Polsce monitoring obejmuje także mecze juniorów: według komunikatu Polskiego Związku Piłki Nożnej (PZPN) z 8 listopada 2022 r. mecze Ekstraklasy i I ligi od wielu lat analizuje firma Sportradar, a od sezonu 2022/2023 także mecze II i III ligi oraz Centralnej Ligi Juniorów, jeśli są przedmiotem zakładów bukmacherskich. Wskazanie meczu przez system monitorujący nie oznacza, że mecz został ustawiony, ale pokazuje, gdzie warto patrzeć.
Międzynarodowy Komitet Olimpijski po igrzyskach w 2024 r. zwrócił uwagę, że młodzi sportowcy są bardziej narażeni na propozycje, przekazywanie informacji i zakłady. Na spotkaniach z młodymi piłkarzami w 2014 r. okazało się, że wielu z nich nie wiedziało o tym ryzyku. UEFA organizuje dla wszystkich młodzieżowych reprezentacji uczestniczących w jej rozgrywkach spotkania o uczciwości sportu, które prowadzą lokalni eksperci.
Jak wygląda pierwsza propozycja
Według Europolu pośrednik nie występuje jako ktoś obcy. Zwykle jest to zaufana osoba znana obu stronom, często były zawodnik, który dobrze zna środowisko. W przypadku młodego zawodnika może to być starszy kolega z drużyny, „przyjaciel” poznany na turniejach albo ktoś, kto obiecuje pomoc w karierze. Typowy przebieg wygląda tak:
- Zaufanie. Pochwały, zainteresowanie Państwa karierą, zaproszenie na obiad, drobne prezenty.
- Mała przysługa. Pytanie, kto jutro nie zagra, kto ma kontuzję, w jakim składzie wyjdzie drużyna. Informacji niedostępnych publicznie, które znają Państwo dzięki swojej roli w drużynie, nie przekazuje się jednak nikomu, nawet za darmo.
- Pierwsza propozycja. Pieniądze lub inna korzyść za coś, co wygląda niewinnie: jedną kartkę, przegranego gema, gola w określonej części meczu. Wynik wcale nie musi się zmienić.
- Presja. Kto raz się zgodzi, tego pośrednik może potem szantażować tym, co już zrobił.
W jednej z europejskich spraw piłkarskich, która jeszcze się nie zakończyła, osoba podejrzewana o ustawianie meczów według policji stopniowo zjednywała sobie młodych zawodników, a w trakcie meczu dawała im umówione znaki, kiedy ma dojść do określonego zdarzenia. W snookerze z kolei starsi zawodnicy naciskali na młodszych, by włączyli się w manipulacje i zakłady. Kolejne sygnały opisuje artykuł Sygnały ostrzegawcze w szatni i w mediach społecznościowych, a jak rozpoznać propozycję i ją odrzucić, wyjaśnia także strona Dla zawodników.
Jak odrzucić propozycję
Odmowa nie musi być długa. Im krótsza i jaśniejsza, tym lepiej:
„Nie. Nie wchodzę w to i zgłoszę to.”
- Nie negocjować. Nie pytać, ile by to było, i nie obiecywać, że się to jeszcze przemyśli. Według zasad sportu naruszeniem jest już przyjęcie propozycji albo obietnica, że się to zrobi. Także ustawa o sporcie uznaje za przestępstwo samo przyjęcie obietnicy korzyści w związku z zawodami organizowanymi przez polski związek sportowy (art. 46). Kto otrzymał propozycję i ją odrzucił, nie popełnił przestępstwa.
- Niczego nie usuwać. Wiadomości, numery i profile warto zachować, przydadzą się przy zgłoszeniu.
- Zgłosić od razu, jeszcze przed meczem, także wtedy, gdy odmówili Państwo. Według zasad ruchu olimpijskiego i wielu federacji niezgłoszenie propozycji jest odrębnym naruszeniem, również gdy otrzymał ją kolega z drużyny. W piłce nożnej Regulamin Dyscyplinarny PZPN przewiduje za zaniechanie zawiadomienia organu dyscyplinarnego karę pieniężną i dyskwalifikację na co najmniej 3 miesiące (art. 80⁴). Kodeks postępowania karnego przewiduje natomiast tylko społeczny obowiązek zawiadomienia prokuratora lub policji o przestępstwie (art. 304 § 1), bez kary za jego niedopełnienie.
- Nie obstawiać. W Polsce w zakładach bukmacherskich mogą uczestniczyć wyłącznie osoby, które ukończyły 18 lat (ustawa o grach hazardowych, art. 27). Również po ukończeniu 18 lat nie należy obstawiać własnego sportu. Niektóre związki zakazują więcej: w piłce nożnej regulamin PZPN zakazuje osobom, które obejmuje, udziału w zakładach na jakiekolwiek mecze piłkarskie (art. 80¹).
Kto sądzi, że jako niepełnoletni nie może mieć problemów z prawem, jest w błędzie. Na zasadach Kodeksu karnego za korupcję w sporcie odpowiada ten, kto popełnił czyn po ukończeniu 17 lat (art. 10). Osoba, która popełniła czyn w wieku 15 lub 16 lat, nie odpowiada na tych zasadach. Jej czyn nadal jest jednak zabroniony: sprawą może zająć się sąd rodzinny na podstawie ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich, a związek sportowy może ją ukarać. W piłce nożnej za korupcję grozi między innymi dyskwalifikacja na co najmniej 6 miesięcy albo zakaz wszelkiej działalności związanej z piłką nożną (Regulamin Dyscyplinarny PZPN, art. 79). Zgłoszenie propozycji jest więc także Państwa własną ochroną.
Gdy już coś Państwo obiecali lub przyjęli
Zdarza się, że młody zawodnik przyjmuje pożyczkę albo prezent i dopiero później rozumie, o co chodzi. Również wtedy obowiązuje zasada: im wcześniej zgłoszą to Państwo, tym lepiej. Kodeks Ruchu Olimpijskiego w sprawie zapobiegania manipulowaniu zawodami (Olympic Movement Code on the Prevention of the Manipulation of Competitions) przewiduje, że istotna pomoc w wyjaśnieniu sprawy może obniżyć karę. Warto przy tym wiedzieć, że ustawa o sporcie przewiduje bezkarność tylko dla tego, kto korzyść dał albo obiecał, i to pod ściśle określonymi warunkami (art. 49). Tej bezkarności nie ma ten, kto korzyść przyjął albo jej żądał.
Związek sportowy lub federacja mogą w trakcie wyjaśniania sprawy żądać wyciągów z kont bukmacherskich, bilingów, wyciągów bankowych albo telefonu. Według Kodeksu Ruchu Olimpijskiego odmowa ich wydania jest odrębnym naruszeniem zasad. W darcie zawodnik, który początkowo odmówił wydania bilingu, został za manipulację i brak współpracy zdyskwalifikowany łącznie na osiem lat.
Nie muszą Państwo radzić sobie z tym sami: warto jak najszybciej powiedzieć o tym rodzicom, trenerowi albo innej dorosłej osobie, której Państwo ufają, i wspólnie zgłosić sprawę przez kanał zgłoszeń swojego sportu.
Sport drużynowy i indywidualny
W sporcie drużynowym młody zawodnik jest często najmłodszy w szatni, a presja grupy bywa silna: „wszyscy tak robią”, „starsi tak mają”. Warto pamiętać, że obowiązek zgłoszenia ma każdy sam za siebie, a za milczenie zasady wielu sportów przewidują karę. W sporcie indywidualnym, na przykład w tenisie lub tenisie stołowym, junior jest na turnieju często sam, a propozycję dostaje przez media społecznościowe. Międzynarodowa Federacja Tenisowa (ITF) i International Tennis Integrity Agency (ITIA) szkolą juniorów obowiązkowo: bez ukończenia krótkiego modułu online zawodnik z juniorskim numerem rejestracyjnym nie zapisze się na turniej. U niektórych zawodników edukacja ITIA zaczyna się jeszcze przed 14. rokiem życia.
Co mogą zrobić rodzice
- Rozmawiać z dzieckiem o tym, że propozycja może się pojawić, i o tym, że jej zgłoszenie to nie „kablowanie”, lecz właściwy krok, a w piłce nożnej także obowiązek wynikający z regulaminu PZPN.
- Zwracać uwagę na zmiany: nowe drogie rzeczy, nowi „przyjaciele” z otoczenia rozgrywek, zainteresowanie zakładami, długi. Gdy dziecko się zwierzy, nie należy się na nie gniewać, tylko pomóc mu zgłosić sprawę; według badań wśród sportowców zgłaszaniu przeszkadzają głównie brak zaufania i obawa o karierę.
- Nie obstawiać samemu meczów, w których gra dziecko. Na zawodowych turniejach tenisowych zasady ITIA obejmują także rodzinę zawodnika jako tak zwane osoby powiązane.
- Znać kanały zgłoszeń: w piłce nożnej Rzecznika Dyscyplinarnego PZPN (adres e-mail podaje strona kontaktowa PZPN), a poufnie i anonimowo UEFA Integrity Line; w tenisie zawodowym, czyli na turniejach ITF, ATP i WTA, agencję ITIA. W pozostałych sportach, a także w tenisie poza turniejami ITF, ATP i WTA, podejrzenie można zgłosić swojemu związkowi sportowemu lub międzynarodowej federacji; dokładne zasady swojego związku warto sprawdzić bezpośrednio w nim. Gdy może chodzić o przestępstwo, sprawę można zgłosić także policji, prokuraturze lub Centralnemu Biuru Antykorupcyjnemu (CBA), na przykład przez całodobową linię 800 808 808. Przy groźbach należy zawiadomić policję, a przy bezpośrednim zagrożeniu życia, zdrowia lub mienia od razu zadzwonić pod numer alarmowy 112.
Kanały zgłoszeń według sportu zebrano na stronie Gdzie zgłosić.



