Wielu zawodników i sędziów uważa, że skoro odrzucili propozycję, sprawa jest zamknięta. Przepisy wielu sportów widzą to inaczej: odmowa jest słuszna, ale nie wystarcza. Kto milczy o propozycji, zostawia pośrednikowi wolną drogę do kolejnej osoby w szatni lub na boisku, a sam może narazić się na karę. W Polsce obowiązek zgłoszenia, za którego niedopełnienie grozi kara, nakłada w piłce nożnej regulamin związku, a nie ustawa.
Zasady sportu: zgłoszenie jest obowiązkiem
Kodeks Ruchu Olimpijskiego w sprawie zapobiegania manipulowaniu zawodami (Olympic Movement Code on the Prevention of the Manipulation of Competitions, 2022), który przejmują federacje olimpijskie, uznaje za odrębne naruszenie sytuację, w której ktoś przy pierwszej nadarzającej się okazji nie zgłosi otrzymanej propozycji ani próby nakłonienia, a także każdego faktu, o którym się dowiedział, w tym propozycji złożonej innemu uczestnikowi. Nie ma znaczenia, czy propozycję przyjął, czy dostał pieniądze ani czy przebieg meczu rzeczywiście się zmienił. Obowiązek dotyczy zawodników, trenerów i innych osób towarzyszących, a także działaczy i osób funkcyjnych, w tym sędziów.
Federacje i związki przenoszą tę zasadę do swoich regulaminów i za milczenie przewidują dotkliwe kary:
- piłka nożna, w zakresie właściwości FIFA: Kodeks Dyscyplinarny FIFA (FIFA Disciplinary Code, 2025) przewiduje za niezgłoszenie propozycji manipulacji dyskwalifikację na co najmniej 2 lata i karę pieniężną w wysokości co najmniej 15 000 CHF;
- piłka nożna, PZPN: Regulamin Dyscyplinarny Polskiego Związku Piłki Nożnej (PZPN, tekst jednolity ze stycznia 2026 r.) przewiduje za zaniechanie zawiadomienia organu dyscyplinarnego o korupcji, match-fixingu lub innym wpływaniu na wynik zawodów karę pieniężną i dyskwalifikację na co najmniej 3 miesiące (art. 80⁴); regulamin obejmuje między innymi zawodników, trenerów, sędziów, delegatów, obserwatorów i działaczy;
- piłka nożna, Kodeks Etyczny PZPN (2020): kto dowie się o naruszeniu kodeksu, ma obowiązek zgłosić je na piśmie Rzecznikowi Etyki, Rzecznikowi Dyscyplinarnemu lub Rzecznikowi Ochrony Prawa Związkowego PZPN; działacze i sponsorzy nie mogą żądać od zawodników udziału w zakładach ani wpływania na wyniki;
- tenis, ITIA (turnieje zawodowe ITF, ATP i WTA): według programu antykorupcyjnego Tennis Anti-Corruption Program (2026) niezgłoszenie jest przewinieniem korupcyjnym; grozi za nie kara pieniężna do 250 000 USD i dyskwalifikacja, która może być dożywotnia.
Regulamin PZPN nie wyznacza terminu zgłoszenia, a Rzecznik Dyscyplinarny PZPN apeluje, by zgłaszać każde podejrzenie co do uczciwości zawodów, również w meczach towarzyskich. W pozostałych sportach, a także w tenisie poza turniejami ITF, ATP i WTA, dokładne zasady swojego związku warto sprawdzić bezpośrednio w nim. Bezpieczna zasada brzmi: propozycję należy zgłosić od razu, jeszcze przed meczem.
Dlaczego zasady wymagają zgłoszenia
Konwencja Rady Europy w sprawie manipulowania zawodami sportowymi (konwencja z Macolin) tworzy europejskie ramy współpracy państw, związków sportowych i bukmacherów w walce z ustawianiem meczów. Zachęca też, by organizacje sportowe wymagały od swoich członków niezwłocznego zgłaszania każdej podejrzanej działalności, incydentu, zachęty lub propozycji. Powód jest praktyczny. Z doświadczeń osób odpowiedzialnych za integralność sportu, o których pisały media sportowe, wynika, że po zdecydowanej odmowie osoby ustawiające mecze zwykle szukają innej ofiary. Kto odmawia i milczy, nie chroni kolegi z drużyny, przeciwnika ani innego sędziego, do którego pośrednik zwróci się następnym razem, a w piłce nożnej sam naraża się na karę za niezgłoszenie. Związek, który dowie się o propozycji, może ostrzec innych, zmienić obsadę sędziowską albo przekazać informacje organom ścigania. Rzecznik Dyscyplinarny PZPN informuje o każdym takim przypadku UEFA.
Prawo: obowiązek społeczny, ale bez kary za milczenie
Każdy, kto dowie się o przestępstwie ściganym z urzędu, ma społeczny obowiązek zawiadomić o tym prokuratora lub policję (Kodeks postępowania karnego, art. 304 § 1). Ten obowiązek dotyczy także korupcji w sporcie, bo jest ona ścigana z urzędu. Kodeks karny ani ustawa o sporcie nie przewidują jednak kary za samo niezawiadomienie o korupcji w sporcie. Karalne niezawiadomienie dotyczy tylko przestępstw z zamkniętej listy w art. 240 Kodeksu karnego, a przestępstw z ustawy o sporcie na niej nie ma.
Nie oznacza to, że propozycja jest dla prawa obojętna. W Polsce korupcja w sporcie jest odrębnym przestępstwem, a przepisy karne o niej zawiera ustawa z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie (art. 46, 47 i 48). Grozi za nią kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Taka sama kara jak za przyjęcie korzyści grozi temu, kto korzyść daje albo obiecuje ją dać. Przestępstwem jest już sama obietnica: ustawa nie wymaga, aby druga strona ją przyjęła. Kto otrzymał propozycję i ją odrzucił, nie popełnił przestępstwa. Przepisy karne ustawy o sporcie dotyczą zawodów organizowanych przez polski związek sportowy albo przez podmiot, który działa na podstawie umowy z tym związkiem lub z jego upoważnienia. Czy propozycja w konkretnej sytuacji wyczerpuje znamiona przestępstwa, ocenią prokuratura i sąd.
Ustawa o sporcie przewiduje bezkarność tylko dla tego, kto korzyść dał albo obiecał. Nie podlega on karze, jeżeli korzyść lub jej obietnica zostały przyjęte, a on sam zawiadomił o tym organ powołany do ścigania przestępstw (na przykład policję, prokuraturę lub Centralne Biuro Antykorupcyjne, CBA) i ujawnił wszystkie istotne okoliczności przestępstwa, zanim organ ten się o nim dowiedział (art. 49). Tej bezkarności nie ma ten, kto korzyść przyjął albo jej żądał, ani ten, kto postawił zakład, wiedząc o korupcji. Dlatego nie każdy, kto sam zgłosi sprawę, unika kary.
Co spotkało tych, którzy milczeli, i tych, którzy zgłosili
Międzynarodowy związek zawodowy piłkarzy FIFPRO opublikował relacje zawodników, którzy sami opisali, co przeżyli po otrzymaniu propozycji. W piłce nożnej reprezentant jednego z europejskich krajów odrzucił propozycję, a później zeznawał w sądzie przeciwko osobom, które ustawiały mecze. Ponieważ jednak nie zgłosił jej od razu swojemu związkowi, został zdyskwalifikowany na dwa lata. Inny zawodnik nadal utrzymywał kontakt z pośrednikiem i niczego nie zgłosił; skończyło się dyskwalifikacją, a odwołanie do międzynarodowych instancji kosztowałoby go więcej, niż zarobił w ciągu kilku miesięcy.
Odwrotna historia: bramkarz europejskiego klubu już następnego dnia powiedział o propozycji trenerowi, a potem podał śledczym także nazwisko osoby, która ją przekazała. Mecz odwołano, a składający propozycję został skazany. Nazwisko bramkarza wyciekło jednak do opinii publicznej. Dlatego warto wiedzieć, że niektóre kanały przyjmują także zgłoszenia anonimowe, na przykład UEFA Integrity Line i ITIA, a organy zajmujące się integralnością sportu mają traktować zgłoszenia poufnie (Kodeks Ruchu Olimpijskiego, art. 3.5).
Sport drużynowy i indywidualny
W sporcie drużynowym obowiązek dotyczy także tego, co wiedzą Państwo o kolegach z drużyny. Kodeks Ruchu Olimpijskiego wprost obejmuje propozycję złożoną innemu uczestnikowi, więc milczenie szatni jest takim samym naruszeniem zasad jak milczenie osoby, która propozycję otrzymała. W sporcie indywidualnym zawodnik lub sędzia jest często sam i nikt inny o propozycji nie wie. Dlatego na zawodowych turniejach tenisowych zasady ITIA nakazują zgłosić ją jak najszybciej, nawet jeśli nikt nie zaoferował pieniędzy ani innej korzyści, a także zgłaszać nowe informacje, które pojawią się później. Kontakt do kanału zgłoszeń swojego sportu warto zapisać w telefonie jeszcze przed wyjazdem na turniej.
Jak dopełnić obowiązku
- Należy odmówić i niczego nie obiecywać.
- Warto zapisać fakty: kto złożył propozycję, kiedy, gdzie i czego dokładnie chciał. Nie należy usuwać wiadomości ani numerów.
- Propozycję należy od razu zgłosić w swoim sporcie. W piłce nożnej zgłasza się ją Rzecznikowi Dyscyplinarnemu PZPN; adres e-mail rzecznika podaje strona pzpn.pl/kontakt. PZPN nie podaje osobnego kanału do anonimowych zgłoszeń. Poufnie i anonimowo podejrzenie ustawiania meczów można zgłosić przez UEFA Integrity Line. W tenisie zawodowym zgłoszenia przyjmuje ITIA. W pozostałych sportach, a także w tenisie poza turniejami ITF, ATP i WTA, podejrzenie można zgłosić swojemu związkowi sportowemu lub międzynarodowej federacji.
- Gdy może chodzić o przestępstwo, warto zawiadomić także policję lub prokuraturę, na piśmie albo ustnie do protokołu, albo CBA: przez całodobową linię 800 808 808 lub formularz zgłoszenia korupcji na stronie cba.gov.pl. Zgłoszenie powinno opierać się na racjonalnych i wiarygodnych przesłankach.
- Należy współpracować z organem prowadzącym postępowanie. Według Kodeksu Ruchu Olimpijskiego istotna pomoc może obniżyć ewentualną karę.
Kanały zgłoszeń według sportu zebrano na stronie Gdzie zgłosić.


