Przejdź do treści
Polska Część platformy responsiblo.com
Zasady i prawo Opublikowano 8 min czytania

Sędzia i delegat: konflikt interesów, prezenty i gościnność

Sędzia i delegat mają na przebieg meczu większy wpływ niż którykolwiek zawodnik, dlatego obowiązują ich surowe zasady dotyczące zakładów, prezentów i kontaktów z klubami. Wyjaśniamy, co mówią polska ustawa o sporcie i regulaminy związków, gdzie zaczyna się konflikt interesów i jak się zachować, gdy pojawi się prezent albo „uprzejmość” ze strony klubu.

Na tej stronie
  1. Sędzia jest osobą funkcyjną zawodów
  2. Zakłady: najsurowsza zasada dla sędziów
  3. Prezenty, gościnność i konflikt interesów
  4. Zapis wyniku, sprawozdanie delegata i nominacje
  5. Co grozi w Polsce: sąd i związek
  6. Co zrobić, gdy pojawi się propozycja

Biuro Narodów Zjednoczonych do spraw Narkotyków i Przestępczości (UNODC) pisze w raporcie o korupcji w sporcie z 2021 r., że sędzia ma nieproporcjonalnie duży wpływ na mecz, a więc potrzebuje ochrony, także przy wyznaczaniu na mecze. Do ustawienia meczu nie trzeba przekupywać całej drużyny; wystarczy jedna osoba z gwizdkiem, z tabletem do zapisu wyniku albo z długopisem nad sprawozdaniem delegata. Dlatego przepisy sportowe nakładają na sędziów i delegatów te same obowiązki co na zawodników, a do tego kilka dodatkowych.

Sędzia jest osobą funkcyjną zawodów

Konwencja Rady Europy w sprawie manipulowania zawodami sportowymi (konwencja z Macolin) i Kodeks Ruchu Olimpijskiego w sprawie zapobiegania manipulowaniu zawodami (2022) zaliczają sędziów i członków jury do osób funkcyjnych zawodów. Kodeks przewiduje dla nich zakaz manipulowania, zakaz zakładów, zakaz wykorzystywania i ujawniania informacji niedostępnych publicznie oraz obowiązek zgłaszania propozycji i podejrzeń; czy i w jakim zakresie obowiązuje to w danym sporcie, zależy od przepisów federacji i związku. Korzyścią są według kodeksu także prezenty; wyjątkiem są tylko nagrody wypłacane zgodnie z zasadami zawodów, wynagrodzenie za udział w zawodach i płatności sponsorskie. Wszystko inne trzeba ocenić, a w razie wątpliwości odmówić.

W Polsce korupcja w sporcie jest odrębnym przestępstwem, a przepisy karne o niej zawiera ustawa z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie (art. 46, 47 i 48). Przestępstwo popełnia każdy, kto w związku z zawodami sportowymi przyjmuje pieniądze lub inną korzyść, majątkową albo osobistą, przyjmuje jej obietnicę albo sam jej żąda, w zamian za nieuczciwe zachowanie, które może wpłynąć na wynik lub przebieg zawodów. Przepis dotyczy także sędziów. Taka sama kara grozi temu, kto korzyść daje albo obiecuje ją dać; przestępstwem jest już sama obietnica. Przepisy karne ustawy o sporcie dotyczą zawodów organizowanych przez polski związek sportowy albo przez podmiot, który działa na podstawie umowy z tym związkiem lub z jego upoważnienia.

W pierwszej dekadzie XXI wieku wyszła na jaw rozległa korupcja w piłce nożnej, głównie w niższych klasach rozgrywkowych: sędziowie żądali pieniędzy za wpłynięcie na wynik meczów i je przyjmowali, a zarzuty usłyszeli także obserwatorzy związku i działacze. Według Centralnego Biura Antykorupcyjnego (CBA) do maja 2012 r. ponad 120 osób zostało prawomocnie skazanych w sprawach wynikających z tego śledztwa.

Zakłady: najsurowsza zasada dla sędziów

Ustawa o sporcie karze za zakład wtedy, gdy łączy się on z korupcją. Kto wie o korupcji związanej z meczem i mimo to stawia zakład na ten mecz, popełnia przestępstwo, za które grozi kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat (art. 47). Szersze zakazy obstawiania wprowadzają przede wszystkim regulaminy związków i federacji:

  • piłka nożna: sędziowie, delegaci i obserwatorzy objęci Regulaminem Dyscyplinarnym Polskiego Związku Piłki Nożnej (PZPN) nie mogą brać udziału w zakładach bukmacherskich zawieranych w kraju lub za granicą i dotyczących jakichkolwiek meczów piłkarskich; grozi za to między innymi kara pieniężna od 1000 zł, skreślenie z listy sędziów, delegatów lub obserwatorów albo wykluczenie z PZPN (tekst jednolity ze stycznia 2026 r., art. 80¹);
  • tenis: sędziom w turniejach zawodowych ITF, ATP i WTA program antykorupcyjny International Tennis Integrity Agency (ITIA) zakazuje obstawiania jakiegokolwiek tenisa, a jego przepisy wiążą ich z reguły jeszcze przez dwa lata po ostatniej imprezie, przy której pracowali;
  • siatkówka: przepisy międzynarodowej federacji FIVB (2023) zakazują zakładów na całą siatkówkę i wprost obejmują sędziów; czy i w jakim zakresie obowiązują w polskich rozgrywkach krajowych, warto sprawdzić w swoim związku.

W pozostałych sportach dokładne zasady swojego związku warto sprawdzić bezpośrednio w nim. Bezpieczna reguła brzmi: nie należy obstawiać własnego sportu. Niektóre związki zakazują więcej.

Prezenty, gościnność i konflikt interesów

Prezent od klubu, którego mecz Państwo prowadzą, nigdy nie jest tylko uprzejmością. Niektóre przepisy wyznaczają dlatego dokładne progi: Międzynarodowa Rada Krykieta (ICC) nakazuje zgłaszać prezenty o wartości od 750 USD, a komisja ds. integralności e-sportu ESIC od 500 USD. W piłce nożnej Regulamin Dyscyplinarny PZPN karze nieusprawiedliwione lub niezgodne z przepisami spotkania i kontakty sędziów i obserwatorów z przedstawicielami klubów od chwili wyznaczenia na mecz do chwili złożenia sprawozdania. Grozi za nie dyskwalifikacja czasowa, skreślenie z listy sędziów lub obserwatorów albo wykluczenie z PZPN (art. 90).

Za konflikt interesów warto uznać każdą sytuację, w której łączy Państwa z jedną z drużyn osobista relacja: grali Państwo w tym klubie, mają w nim rodzinę lub partnera w interesach albo otrzymali od niego jakąś korzyść. Jeśli zostaną Państwo wyznaczeni na taki mecz, należy zgłosić to organowi, który w Państwa związku wyznacza sędziów, zanim poprowadzą Państwo zawody.

Zapis wyniku, sprawozdanie delegata i nominacje

Sędzia i delegat wpływają nie tylko na przebieg gry. Tenisowa agencja ITIA w ulotce dla sędziów (2026) wprost zakazuje przyjmowania czegokolwiek za opóźnienie lub zmianę zapisu wyniku. Według ITIA to właśnie wynik na żywo zasila rynki zakładów. Łapówka może być skierowana także do delegata: wystarczy, że nie wpisze do sprawozdania tego, co widział na meczu, na przykład że brakuje nagrania wideo.

Informacją niedostępną publicznie jest też nominacja. Konwencja z Macolin zaleca związkom, by wyznaczały sędziów na mecze jak najpóźniej, bo utrudnia to dotarcie do nich z propozycją. Swojej nominacji nie należy więc zdradzać nikomu spoza związku, dopóki związek sam jej nie opublikuje, a pytanie w rodzaju „Gdzie sędziujesz w sobotę?” od osoby z otoczenia klubu warto traktować jak sygnał ostrzegawczy.

Błędna decyzja sama w sobie nie dowodzi, że mecz był ustawiony; sędziowie mylą się jak wszyscy. Rozstrzygają o tym dowody, na przykład dane z rynku zakładów, zeznania albo analiza zapisu meczu, a nie jedna sporna sytuacja.

Sport drużynowy i indywidualny

W sporcie drużynowym sędzia decyduje o rzutach karnych, kartkach i wykluczeniach, czyli o zdarzeniach, które często się obstawia. W sporcie indywidualnym, na przykład w tenisie, sędzia stołkowy jest często jedyną osobą, która zapisuje wynik, i kontroluje dane na żywo. Agencja ITIA ujawniła przypadek sędziego szczebla krajowego, który zapisywał fikcyjne punkty tak, aby w gemie doszło do równowagi; ukarała go zaocznie.

Co grozi w Polsce: sąd i związek

Za korupcję w sporcie grozi kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat, a jeżeli korzyść majątkowa ma znaczną wartość, od roku do 10 lat (ustawa o sporcie, art. 46). Po skazaniu, poza wypadkiem mniejszej wagi, sąd musi orzec zakaz zajmowania stanowisk i wykonywania pracy w instytucjach państwowych i samorządowych oraz w spółkach, w których Skarb Państwa lub samorząd ma co najmniej 10% udziałów (art. 49a). Bezkarność ustawa przewiduje tylko dla tego, kto korzyść dał albo obiecał, i to pod określonymi warunkami; nie ma jej ten, kto korzyść przyjął albo jej żądał (art. 49). Zakaz sędziowania orzeka zwykle związek sportowy w postępowaniu dyscyplinarnym.

W piłce nożnej za korupcję, także za przygotowanie i usiłowanie, Regulamin Dyscyplinarny PZPN przewiduje karę pieniężną nie niższą niż 10 000 zł, dyskwalifikację na co najmniej 6 miesięcy, zakaz wszelkiej działalności związanej z piłką nożną albo wykluczenie z PZPN (art. 79). Sędziemu, który umyślnie prowadzi zawody w sposób sprzeczny z Przepisami Gry, grozi dyskwalifikacja od roku, skreślenie z listy sędziów albo wykluczenie z PZPN (art. 87). Kto nie zawiadomi organu dyscyplinarnego o korupcji, match-⁠fixingu lub innym wpływaniu na wynik zawodów, podlega karze pieniężnej i dyskwalifikacji na co najmniej 3 miesiące (art. 80⁴). Przewinienie dyscyplinarne korupcji w piłce nożnej nie ulega przedawnieniu (art. 51 § 2). Postępowanie dyscyplinarne toczy się odrębnie od karnego, a kara dyscyplinarna nie jest skazaniem za przestępstwo.

Co zrobić, gdy pojawi się propozycja

  1. Należy od razu i jasno odmówić, nie negocjować i niczego nie obiecywać.
  2. Niczego nie usuwać: wiadomości, numery i nazwiska należy zachować, a także zapisać, kiedy i gdzie doszło do kontaktu.
  3. Propozycję należy zgłosić jeszcze przed meczem. W piłce nożnej zgłasza się ją Rzecznikowi Dyscyplinarnemu PZPN; adres e-⁠mail rzecznika podaje strona pzpn.pl/kontakt. PZPN nie podaje osobnego kanału do anonimowych zgłoszeń. Poufnie i anonimowo podejrzenie ustawiania meczów można zgłosić przez UEFA Integrity Line. W tenisie zawodowym zgłoszenia przyjmuje ITIA. W pozostałych sportach, a także w tenisie poza turniejami ITF, ATP i WTA, podejrzenie można zgłosić swojemu związkowi sportowemu lub międzynarodowej federacji. Warto poinformować także organ, który wyznacza sędziów, aby mógł zdecydować o obsadzie meczu.
  4. Już samo zaoferowanie lub obietnica korzyści może być przestępstwem (ustawa o sporcie, art. 46 ust. 2), a kto propozycję odrzucił, nie popełnił przestępstwa. O przestępstwie ściganym z urzędu każdy ma społeczny obowiązek zawiadomić prokuratora lub policję (Kodeks postępowania karnego, art. 304 § 1), choć za samo niezawiadomienie o korupcji w sporcie ustawa kary nie przewiduje. Zawiadomienie można złożyć na policji lub w prokuraturze, na piśmie albo ustnie do protokołu, albo przekazać CBA przez całodobową linię 800 808 808 lub formularz zgłoszenia korupcji na stronie cba.gov.pl. Zgłoszenie w związku i zawiadomienie organów ścigania wzajemnie się uzupełniają.

Więcej o zakazie zakładów w poszczególnych sportach znajdą Państwo w artykule Zakłady na własne rozgrywki: co wolno zawodnikom, sędziom i działaczom; najważniejsze zasady dla sędziów zebrano na stronie Dla sędziów. Jak postępować, gdy zaczepi Państwa nieznajomy, opisuje artykuł Gdy sędziego zaczepi nieznajomy: co zrobić krok po kroku; kanały zgłoszeń według sportu są na stronie Gdzie zgłosić.

Kurs zapobiegania ustawianiu meczów: osiem lekcji i 26 ćwiczeń. Ceny i pakiety →

Źródła

  1. 1.Ustawa z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie (tekst jednolity: Dz. U. z 2026 r. poz. 95), Kancelaria Sejmu (Dziennik Ustaw, ELI) oficjalne
  2. 2.Regulamin Dyscyplinarny PZPN (tekst jednolity, po zmianach styczeń 2026), Polski Związek Piłki Nożnej oficjalne
  3. 3.Kodeks postępowania karnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2026 r. poz. 490), Kancelaria Sejmu (Dziennik Ustaw, ELI) oficjalne
  4. 4.Kodeks karny (tekst jednolity: Dz. U. z 2026 r. poz. 1342), Kancelaria Sejmu (Dziennik Ustaw, ELI) oficjalne
  5. 5.Kontakt, Polski Związek Piłki Nożnej oficjalne
  6. 6.Anti-match-⁠fixing, UEFA oficjalne
  7. 7.Zgłoś korupcję, Centralne Biuro Antykorupcyjne oficjalne
  8. 8.Korupcja w sporcie, Centralne Biuro Antykorupcyjne, 14 maja 2012 oficjalne
  9. 9.Prawa ofiar przestępstw: Polska, zgłaszanie przestępstwa, Portal e-Sprawiedliwość (Komisja Europejska) oficjalne
  10. 10.Tennis Anti-Corruption Program 2026, International Tennis Integrity Agency oficjalne

Ostatnia aktualizacja

Najczęściej zadawane pytania

Czy sędzia może przyjąć prezent od klubu?

Bezpieczniej nie przyjmować niczego poza wynagrodzeniem za prowadzenie meczu zgodnie z zasadami rozgrywek. Niektóre przepisy wyznaczają progi zgłaszania prezentów, na przykład w krykiecie od 750 USD. W piłce nożnej regulamin PZPN karze także nieusprawiedliwione kontakty sędziów z przedstawicielami klubów od wyznaczenia na mecz do złożenia sprawozdania (art. 90).

Czy sędzia może obstawiać mecze innych rozgrywek?

To zależy od sportu. W piłce nożnej regulamin PZPN zakazuje sędziom, delegatom i obserwatorom zakładów na jakiekolwiek mecze piłkarskie, a w turniejach zawodowych ITF, ATP i WTA obowiązuje zakaz obstawiania jakiegokolwiek tenisa. Najbezpieczniej w ogóle nie obstawiać własnego sportu.

Czy błąd sędziego jest dowodem ustawienia meczu?

Nie. Błędna decyzja sama w sobie nie dowodzi, że mecz był ustawiony. Rozstrzygają o tym dowody, na przykład dane z rynku zakładów, zeznania albo analiza zapisu wyniku.

Czy mogę komuś powiedzieć, jaki mecz będę sędziować?

Nie. Nominacja jest informacją niedostępną publicznie; nie należy jej zdradzać nikomu spoza związku, dopóki związek sam jej nie opublikuje. Pytanie o nominację, która nie jest jeszcze publiczna, warto zgłosić, zwłaszcza gdy zadaje je ktoś z otoczenia klubu albo nieznajomy.

Kurs zapobiegania match-⁠fixingowi

Osiem krótkich lekcji i 26 ćwiczeń opartych na prawdziwych sytuacjach ze sportu. Zawodnicy, sędziowie i działacze uczą się rozpoznawać propozycję, odrzucać ją i zgłaszać.

Dla osób indywidualnych: 14 € za osobę, z VAT.